Akademik Veri Yönetim Sistemi
Harman İ. (Yürütücü), Bilgili E., Avcı M., Oğuzoğlu Ş., Coşkuner K. A., Kara Ö., et al.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2026 - 2027
Genellikle sekonder
karakterli olan kabuk böcekleri fizyolojik olarak zayıflamış ağaçlara
yönelirler. Ülkemizde yaygın olarak bulunan adi ökse otu (Viscum album),
ağaçların fizyolojik olarak zayıflamasına neden olan önemli bir biyotik
etmendir. Proje hazırlık sürecinde yapılan ön arazi çalışmalarında, çalışma
için seçilen alanlarda ökse otu bulaşmış çok sayıda ağacın kabuk böceği
istilası sonucunda kuruyarak öldüğü gözlenmiştir. Ağaçların büyüme ve
gelişimine etki eden biyotik faktörlerle, bu faktörler arasındaki ilişki ve
etkileşimlerin ortaya konulması önem arz etmektedir. Önerilen proje, ökse otu
bulaşmış ormanlarda kabuk böceklerinin konukçu tercihlerini terpen
profilleriyle inceleyen, ulusal ölçekte ilk ve uluslararası alanda sayılı
araştırmalardan olacaktır. Proje ile, ökse otu bulaşmış Toros göknarı
ağaçlarındaki, biyotik faktörlerden kaynaklı fizyolojik değişikliklerin kabuk
böceği popülasyon yoğunluğuna etkisi incelenerek, ökse otu bulaşmış ormanlarda
kabuk böceklerinin konukçu tercihlerinin terpen profilleriyle belirlenmesidir.
Çalışma
Niğde-Ulukışla Orman İşletme Şefliği (OİŞ) Toros göknarı ormanlarında
gerçekleştirilecektir. Alanda 2025 nisan başında feromon tuzakları kurulmuştur. Eylül
sonuna kadar feromon tuzaklarındaki böcekler 21 kez toplanmıştır. Yaklaşık 8500
adet kabuk böceği bireyi elde edilmiştir. Elde edilen bulgularla, Toros göknarı
sahasında yapılacak olan detay ağaç ölçümleri için en uygun tarihin haziran
başı ila temmuz ortası arasında olduğu belirlenmiştir. Ancak verilerin
çalışmayı desteklemesi amacıyla, 2026 yılında da feromon tuzakları kurularak
izleme çalışmalarına devam edilecektir. Bu dönemde, alandaki ağaçlarda ökse otu bulaşma
dereceleri 6 dereceli bodur ökse otu sınıflandırma sistemine göre
belirlenecektir. Her ökse otu bulaşma derecesinden beşer adet ağaç, ökse otu ve
kabuk böceği bulaşmayan ve kabuk böceği istilasındaki beşer adet ağaç
kesilecektir. Kesilen ağaçlarda tam ağaç örneklemesi yapılarak ökse otu
biyokütlesi ile ibre biyokütlesi belirlenecektir. Ağaç bazlı kabuk böceği
popülasyonunu belirlemek amacıyla kesilen ağaçlar üç seksiyona ayrılacak ve her
seksiyonda tüm giriş delikleri sayılarak not edilecektir. Seksiyonlarda
kabuklar soyularak larva, pupa ve ergin evredeki böceklerin tamamı toplanacak,
galeri ve pupa odacıkları sayılacaktır. Aynı ağaçlardan terpen profillerini
belirlemek amacıyla ibre ve odun örnekleri alınacaktır. Terpen ölçümleriyle,
uçucu bileşenlerden monoterpenler ve seskiterpenler belirlenecektir.
Çalışmaların yürütüleceği örnek alanlarda alanın genel özellikleri ve kesilecek
ağaçların özellikleri belirlenecektir. Çalışma alanına en yakın meteoroloji
istasyonlarından aylık ortalama sıcaklık, bağıl nem ve toplam yağış miktarı
verileri alınacaktır. Yapılması planlanan tüm çalışmalardan elde edilecek
veriler, istatistiki analizleri yapılarak değerlendirilecektir.
Proje çalışması
yedi adet iş paketinden oluşmaktadır. İş paketlerinin tamamının 12 ayda
tamamlanması planlanmaktadır. Yürütücü ve beş adet araştırmacı proje ekibini
oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda uluslararası ve ulusal konferanslarda
sunulacak bildiri ve uluslararası indeksli dergilerde yayınlanabilecek makale
çıkarılması planlanmaktadır. Proje çalışması ile proje yürütücüsünün doktora
tezinin arazi çalışmaları gerçekleştirilecektir.
Ekolojik ve ekonomik açıdan
önemli ağaç türündeki kurumaların temel sebeplerinin belirlenmesi için
yapılacak olan bu çalışma ile, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma
Amaçlarından “İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme (SKA8)” ve “Karasal Yaşam
(SKA15)” hedeflerine ve ülkemizdeki doğal kaynakların korunmasında 12. Kalkınma
Planı (2024-2028) hedeflerine hizmet edebilecektir. Proje sonuçları Kayseri
Orman Bölge Müdürlüğü ve Orman Genel Müdürlüğüyle paylaşılacaktır.