Türkiye’nin Canlı Turbalıklarının n-alkan, C izotop ve palinoflora tanımlamalarına dayalı Holosenden Günümüze iklimsel değişiklik izleri: Batı Türkiye’nin son ? bin yıllık iklimi

TÜBİTAK - AB COST Projesi , 2026 - 2029

Proje Türü: TÜBİTAK - AB COST Projesi
Başlama Tarihi: Şubat 2026
Bitiş Tarihi: Şubat 2029

Proje Özeti

Günümüz dünyasını bekleyen en önemli sorunlar arasında yer alan iklim değişikliği ve sebep olacağı etkiler, çok disiplinli, araştırılması ve dikkate alınması gereken bir konudur. Dünyanın gelecekteki en önemli sorunları su ve gıda arzı olacaktır. Günümüz dünyasında iklim değişikliğinin ve etkilerinin bilimsel veriler ile elde edilmesi ve gelecekte olası iklim değişikliklerinin tahmininin, alınması gereken önlemlerin ve izlenmesi gereken politikaların gelecekte ülkelerin ve insanlığın varoluş mücadelesinde çok etkin olacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda sınır, su, gıda ve ekonomik güvenlik proje konusu ile yakından ilişkilidir. Projeye konu olan turbalıklar, oluştuğu ortama bağlı olarak farklı coğrafi konumları, bitki türlerini, ekolojik koşulları, çevresel etkileri, insan faliyetlerini ve iklimsel değişimleri arşivleyen organik maddelerden oluşan sulak alanlardır. Sulak alanların iklim değişikliklerine verdiği tepki ile iklimsel gelişmeler takip edilebilir ve geleceğe yönelik tahminler yürütülebilir. Geçmiş iklim değişimleri, gelecek iklim değişimlerini tahmin etmede yararlı parametreler sağlayarak sosyal ve ekonomik hayatı düzenlemede, alınacak tedbirlerin oluşturulmasında önemli rol oynayacaklardır.

Bu projede, Türkiye’nin batısında yer alan canlı turbalıklardan elde edilecek paleoiklimsel (birkaç bin? yıl-günümüz) veriler ile geçmişten günümüze bölgenin geçirdiği iklimsel değişiklikler tespit edilerek gelecekteki iklimsel değişiklikler ön görülecektir.

Bu proje önerisi Türkiye’deki canlı turba alanlarının güncel durumunun belirlenmesi, turba alanlarının önemi konusundaki farkındalığı artırması ve literatürde turba-iklim ilişkisi konusundaki eksikliği gidermesi ve turbalıkların oluşum yaşlarından günümüze değin geçirdikleri iklim değişikliklerinin paralelinde, ülkemizin batısının bölgesel ölçekte yakın geçmişteki iklim değişikliklerinin ve buna bağlı vejetasyon arşivinin ortaya koyulması amacı projenin özgün değerini oluşturmaktadır.Çalışmada Türkiye’nin batısında yer alan ve oluşumu günümüzde de devam eden canlı turbalıklardaki turba oluşumlarının izotop, n-alkan ve palinolojik analiz verileri kullanılarak jeolojik gelişimlerinin belirlenerek, turbaların organik jeokimyasal özellikleri, çökelme ortamı, çökelme ortamında gelişen bitki tipleri ve tüm bunları sonuçlayan yaklaşık son 10-15 bin yıllık ikliminin ortaya koyulabilmesi için turbalıklardan alınacak sistematik örneklerin analizler için hazırlanarak gaz kromatografi (GC), izotop ve palinolojik analizlerinin yaptırılması ve elde edilen analiz sonuçlarının yorumlanması yapılacaktır. Bu kapsamda; GC analizi ile örneklerin n-alkan dağılımları tespit edilecek ve elde edilen veriler ile çeşitli iklim parametreleri hesaplanacak,¹³δC izotop değerleri ile iklimsel ve vejetasyonel çıkarımlar yapılacak, ¹⁴C izotop verileri ile canlı turbalıkların yaşları belirlenecek ve palinolojik veriler ile paleoiklimsel-güncel iklimsel değerlendirilmeler yapılacaktır.

Önerilen projede daha önce paleoiklimsel olarak (n-alkan, C izotop, palinoloji gibi çoklu parametreler kullanılarak) çalışılmamış ve oluşum yaşları ve dönemsel iklim değişiklikleri izleri kesin olarak tespit edilmemiş Türkiye’nin batısında yer alan; Yeniçağa Gölü (Bolu), Akgöl (Ferizli-Sakarya), Danamandıra (Çatalca-İstanbul), Buldan Yayla Gölü (Denizli), Gediz Deltası (İzmir), Gölhisar (Burdur) ve Elmalı (Korkuteli-Antalya) canlı turbalık alanlarından sistematik olarak alınacak turba örnekleri üzerinde gerçekleştirilecek çalışmalar ile Batı Türkiye’nin yaklaşık son 10-15 bin yıllık iklim ve bitki örtüsü arşivi elde edilmesi planlanmaktadır.

Proje bitiminde elde edilecek sonuçlar, uluslararası ve ulusal bilimsel toplantılarda bildiri olarak sunulacak ve uluslararası SCI-E kapsamındaki dergilerde bilimsel makaleler olarak yayınlanacaktır. Proje sürecinde lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin katılımı söz konusu olduğunda, paleoiklim çalışmalarında kullanılan organik jeokimyasal yöntemler, bu yöntemlerin uygulanması, sonuçların yorumlanması konusunda bilgi ve deneyim kazanacaklardır. Proje konusu olan turbalıkların paleoiklimsel olarak daha önce çalışılmadıkları düşünüldüğünde, bu çalışma paleo-güncel iklim çalışmalarına temel olacak ve sonraki çalışmalara ışık tutacaktır.

COST Action CA23116 üyeleri, İklim değişikliği ve paleoiklim konusunda çalışan bilim insanları, bürokrat ve politikacılar proje çıktılarının paydaşlarını ve hedef kitlesini oluşturmaktadırlar. Proje çıktıları ile ortaya konacak olan veriler jeolojik olarak yakın geçmiş sayılabilecek bir zaman diliminde (son?bin yıl) Türkiye’nin batısının geçirmiş olduğu iklimsel değişiklikler paralelinde ülkemizi bekleyen yeni iklimsel değişikliklerin tahmin edilebilmesi, geleceğe yönelik tarımsal, sosyal ve ekonomik faaliyetlerin belirlenebilmesi, sürdürülebilir çevre, olası iklimsel felaketlerin önleminin alınması ve ülkemizin kalkınmasına yönelik politikalar geliştirilmesine katkı koyacaktır. Proje çıktılarının; Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, TBMM, kanun koyucular ve ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından değerlendirilmesi beklenmektedir.