GÜMÜŞHANE VE ÇEVRESİNİN JEOFİZİK VERİLERLE YER ETKİSİNİN İNCELENMESİ VE MİKROBÖLGELENDİRME ÇALIŞMASI


Akın Ö. , Sayıl N. L. (Executive)

Project Supported by Higher Education Institutions, 2013 - 2016

  • Project Type: Project Supported by Higher Education Institutions
  • Begin Date: April 2013
  • End Date: April 2016

Project Abstract

Aktif deprem kuşağında yer alan ülkemizde günümüze kadar meydana gelen depremlerden kaynaklanan ağır hasar ve kayıpların temelinde, zayıf zeminler üzerinde bilinçsizce gerçekleştirilen çarpık kentleşmeler yer almaktadır. Bu sorunun üstesinden gelebilmek, olabilecek can ve mal kayıplarını en aza indirmek için özellikle deprem riski yüksek bölgelerde yer tepkisinin ve fiziksel parametrelerinin haritalanması oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Bu amaçla kullanılan mikrobölgelendirme, bir bölgenin deprem kuvveti gibi dinamik kuvvetler altında yer-yapı etkileşim düzeyinin ve bölgenin sismik risk seviyesinin tahmin edilmesi çalışmasıdır. Güçlü veya zayıf yer kabuğu hareketleri sırasında zeminin davranışlarını belirlemede kullanılan en güvenilir yöntemlerden biri, yerin S-dalga hız yapısının belirlenmesidir. Yerin dinamik özelliklerinin belirlenmesinde (Foti 2000, Kramer 1996) ve depreme hazırlık çalışmalarında, yalnızca depremin büyüklüğüne bağlı olmayıp, aynı zamanda, yapı kalitesine ve zemin özelliklerine bağlı olarak da oluşabilecek hasarların tespitinde yüzey dalgası yöntemlerinden yararlanılır.

Bu projenin amacı, Gümüşhane İl’inin Kelkit ilçesinde Pasif kaynaklı Yüzey dalgası yöntemlerinden biri olan SPAC yöntemini uygulayarak çalışma bölgesine ait dispersiyon eğrisinin ve bölgeye ait bir-boyutlu S dalga hız yapısının elde edilmesidir. Ayrıca çalışma bölgesinde alınacak olan mikrotremor ölçümlerine Nakamura (H/V) Yöntemi uygulanarak bölgeye ait hakim peryod ve büyütme haritaları oluşturulacaktır. Bu amaç doğrultusunda 2 tanesi bölümde mevcut olan cihaz ile birlikte proje kapsamında alınması planlanan 2 adet mikrotremor ölçüm cihazından oluşan 4 sismometre ile farklı yarıçaplarda dairesel dizilim tekniği (SPAC) uygulanacak ve tek istasyonda en az 75 noktada mikrotremor ölçüleri alınacaktır. Alınacak kayıtlar ikisi yatay, birisi düşey olmak üzere üç bileşenli mikrotremor kayıtlarıdır. Bunlara ek olarak çalışma alanında sismik kırılma ve elektrik özdirenç yöntemleri uygulanarak P, S-dalga hızları ve örtü katman kalınlığı belirlenecektir.

Mikrotremor kayıtları, seçilen noktalarda Nakamura yöntemi ile zeminin hakim peryodunun ve büyütmesinin hesaplanması ve SPAC yöntemi ile veri toplama, veri işleme ve SPAC katsayılarının elde edilmesiyle çalışma bölgesine ait bir-boyutlu S-dalga hız modellerine ait dispersiyon eğrilerinin hesaplanması amacıyla değerlendirilecektir. Nakamura yöntemi, zemin etkilerinin belirlenmesinde yatay bileşen genliğinin düşey bileşen genliğine oranının kullanılmasına dayanır. SPAC (uzamsal özilişki yöntemi) yöntemi sismik dalgaların zaman ve uzaysal spektrumun arasındaki ilişkiyi belirlemek için 1957’ de Aki tarafından geliştirilen teoriyi temel alır. Bu yöntem Aki (1957) tarafından geliştirilmiş stokastik işlem teorisinin yeniden düzenlenmesidir. SPAC tekniği uygulaması, yalnızca düşey bileşen sismik ölçümü ile tanımlanır ve hareketini dispersif olan Rayleigh dalgası yayılımını hareketi ile sınırlar. Dairesel dizilim kullanarak da uzaklardan gelen farklı azimutal açılardaki Rayleigh dalgası yayılımını elde etmek mümkündür. Ayrıca, çalışılan alanda SPAC tekniği ile pasif sismik yapılması, yerin jeolojik yapısının da ayırt edilmesine yardımcı olur.