Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Gülin Renda
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Doğal kaynaklı bileşiklerin, ilaç etken madde olma
potansiyelleri nedeniyle izolasyonları ve biyolojik etkinlik araştırılmalarının
yapılması oldukça önemlidir. Scorzonera L. türlerinin gıda olarak tüketildiği
ve geleneksel tıpta kullanıldıkları rapor edilmiştir. Tez çalışması kapsamında
Türkiye’de yetişen Scorzonera
longiana ve Scorzonera
hieraciifolia türleri üzerinde farmakognozik çalışmalar yapılmıştır. Her
iki bitkinin toprak altı yumrularının maserasyon yöntemine göre metanolle
ekstre edildi ve ham metanol ekstreleri
n-hekzan, diklorometan, n-bütanol
ve su ile fraksiyonlandırılmıştır. S. longiana ve S. hieraciifolia
bitkilerinin n-hekzan fraksiyonlarının GK-KS analizi sonucu sırasıyla
sekiz ve on bir adet apolar bileşen tanımlanmıştır.
S. longiana bitkisinin
n-hekzan, diklorometan ve n-bütanol fraksiyonlarından çeşitli
kromatografik yöntemlerle 7
adet yeni ve bir adet bilinen dihidroizokumarin skorzolongin I (SLD-5),
skorzolongin II (SLD-6), skorzolongin III (SLD-7), skorzolongozit I (SLB-1),
skorzolongozit II (SLB-2), skorzolongozit III (SLB-3), skorzolongozit IV
(SLB-4), skorzolongozit V (SLB-5), bir adet bilinen seskiterpen (SLD-4), iki
adet bilinen fenil heterozit (SLB-6-7) ve 7 adet bilinen tirterpen/sterol (SLH-1-3a-c, SLD-1-3, SLD-8 ve SLD-9a-c) bileşikleri
olmak üzere toplam 18 adet bileşik izole edilerek spektroskopik yöntemlerle
aydınlatılmıştır. S. hieraciifolia bitkisinin
n-hekzan ve n-bütanol fraksiyonlarından toplam 6 bileşik; üç
triterpen (SHH-1, SHH-2 ve SHH-3), yeni bir flavon heterozit (skorzohierakozit,
SHB-1), karbohidrat (sükroz, SHB-2) ve 1-oktadeken (SHB-3) çeşitli
kromatografik yöntemlerle izole edilerek spektroskopik yöntemlerle
aydınlatılmıştır.
Tüm bileşikler S. longiana ve S. hieraciifolia’dan ilk kez izole
edilmiştir.
S. longiana izole edilen 8 yeni (SLD-5-7 ve SLB-1-5) ve iki
adet bilinen (SLB-6-7)
bileşiklerin antimikrobiyal aktiviteleri araştırılmıştır. SLD-5-7
bileşikler arasında Skorzolongin II bileşiğinin Escherichia coli, Yersinia pseudotuberculosis, Mycobacterium smegmatis, Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae’ ye karşı en düşük MİK değerine (33.8
μg/mL) sahip olduğu bulunmuştur. SLB-1-7 bileşikler arasında ise Skorzolongozit IV, Skorzolongozit V ve 3,4,5-trimetoksifenil-1-O-[6-O-β-D-apiofuranosil]-β-D-glukopiranozit
bileşiklerinin M. smegmatis'e karşı sırasıyla 5 µg/mL, 15.63 µg/mL ve
10.63 µg/mL ve Skorzolongozit I bileşiğinin ise sadece M.
smegmatis’e karşı 14.84
μg/mL MİK değerine sahip olduğu bulunmuştur.
Anahtar
Kelimeler: Antimikrobiyal Aktivite, GK-KS, İzolasyon,
Kumarin, Scorzonera hieraciifolia,
Scorzonera longiana