Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Felsefe, Türkiye
Tez Danışmanı: Çetin Balanuye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
Çağdaş zihin felsefesinde tartışıldığı şekliyle bilinç problemi, zor problem olarak da
bilinen beynin bilinci neden ve nasıl ortaya çıkardığı problemidir. Bilinç neden vardır ve
beyinle nasıl bir ilişki içerisindedir? Başta materyalist ve düalist türleri olmak üzere bu
sorulara vevap vermeye çalışan çeşitli metafizik yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bunların
indirgemeci olanları bilinci beyne indirgemekte (qualia problemi), indirgemeci olmayanları
ise bilinçle beyin arasında nedensel bir bağ kurmakta (zihinsel nedensellik problemi) başarısız
olduklarından fenomenal deneyimin varlığını açıklayamamaktadırlar. Panpsişizm hem
indirgemecidir hem de değildir. Çünkü panpsişizmde insan bilincinin beyne indirgenebilmesi
bilincin gerçekliğin temel bir unsuru olarak düşünülmesi koşuluna bağlanır; yani biyolojik
düzeyde insani deneyimin ortaya çıkabilmesi için kimyasal ve fiziksel düzeylerde de
deneyimsellik, dolayısıyla belli bir tür ve derecede bilinç var olmalıdır. Ne var ki, mikro
düzeydeki deneyimlerin makro düzeydeki deneyimleri üretmekte nasıl bir rol oynayacağını
açıklamak panpsişizm için problem olabilmektedir (kombinasyon problemi). Buna göre, bu
çalışmada fizikalist ve monist bir yaklaşım olarak anlaşıldığında (çift-yön fizikalist
pandeneyimcilik) panpsişizmin bilinç problemi karşısında diğerlerine kıyasla daha tercih
edilir bir pozisyon olduğunu göstermeye çalıştık. İnsan bilincinin varlığının ancak maddenin
kendinde deneyimsel olduğu kabul edildiğinde anlaşılır kılınabileceğini iddia ederek,
zihinselliğin ve fizikselliğin yalnızca epistemolojik bir ikilik oluşturduğunu ileri sürdük. Bu
görüşte bilinç ve beyin arasında nedensel bir ilişki olmadığından zihinsel nedensellik
problemi ortadan kalkarken qualia probleminin kombinasyon problemine dönüştürmesiyle
üstesinden gelinemez bir problem teorik bakımdan çözülebilir bir forma kavuşturulmaktadır.
Bu temelde panpsişizmin benimsenmesi için iyi gerekçelere sahip olduğumuzu, tüm metafizik
yaklaşımların artıları ve eksileri dikkate alındığında en iyi açıklamanın panpsişizm tarafından
getirildiğini savunduk. Son olarak panpsişizmin kabulünün bilimsel ve etik açıdan bazı
olumlu sonuçları olabileceğini örneklendirdik.