Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Hilal Peker Dural
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Antropojenik iklim değişikliğinin olumsuz etkileri, ekosistemin sağlıklı işleyişine zarar vermektedir. Bu olumsuz etkileri hafifletme hedefi ile çevre yanlısı davranışları arttırmaya yönelik müdahalelerin gerçekleştirilmesi ve önlemlerinin alınması önem arz etmektedir. Alınacak önlemlerin ancak bireylerin katılımı ile sürdürülebilir olacağı aşikardır. Bu çalışmada da çevreci tutum ve ekolojik kayırma davranışlarını açıklayabilmek için bireysel katılımı etkileyebilecek faktörler (sosyal baskınlık, ekolojik baskınlık, meşrulaştırma ve insan/çevre merkezci tutumlar) üzerinde durulmuştur. Çalışmaya 370 katılımcı katılmış olup, veri toplama araçları, Sosyal/Ekolojik Baskınlık Yönelimi, Tajfel Matrisi, Meşrulaştırma, Yeni Çevresel Paradigmalar Ölçekleri olarak belirlenmiştir. Tutumlar, çevresel konularda insan/çevre merkezli düşünme; davranışlar ise ekolojik kayırma davranışları (insan– doğa-hayvan türleri arasında kaynak dağıtma) ile açıklanmıştır. İnsan ve çevre merkezci tutumların yordanmasında, sosyal baskınlık yönelimi, ekolojik baskınlık yönelimi ve meşrulaştırma değişkenlerinin aracı etkisi incelenmiş olup, Hayes'in Process Makro eklentisi ile aracılık analizi gerçekleştirilmiştir. Ekolojik kayırma davranışları ise Tajfel Matrisi kullanılarak ölçülmüştür. Ekolojik kayırma davranışlarının, sosyal/ekolojik baskınlık ve çevresel tutumlar tarafından yordanmasına ilişkin varsayımlar, Hiyerarşik Regresyon Analizi ile incelenmiştir. Ayrıca temel değişkenlerin birbirleri ile olan ilişkisine Pearson Korelasyon testi ile bakılmıştır. Elde edilen sonuçlar, sosyal baskınlık yöneliminin; ekolojik baskınlık, meşrulaştırma ve insan/çevre merkezci tutumlarla ilişkili olduğunu göstermiştir. Sosyal baskınlık; ekolojik baskınlık ve meşrulaştırmanın aracı rolü ile çevre/insan merkezci tutumları açıklayabilmiştir. Ekolojik kayırma davranışlarında da insan merkezci tutumlar; doğaya karşı insanı kayırma ile pozitif, insana karşı hayvanı ve hayvana karşı doğayı kayırma ile de negatif yönde ilişki göstermiştir. Çevre merkezci tutumlar ise, insana karşı hayvan kayırma ve hayvana karşı doğayı kayırma ile pozitif yönde ilişki göstermiştir. Sonuçlar, Sosyal Baskınlık Kuramı, Minimal Grup Paradigması, Evrimsel Psikoloji ve Yeni Çevresel Paradigmalar alan yazını kapsamında tartışılmıştır.