Bilgisayar destekli sunum şeklindeki ağız sağlığı eğitimi ve yüz yüze broşür bazlı bilgilendirmenin 0-3 yaş arası çocuğu bulunan annelerin çocuklarının ağız ve diş sağlığı hakkında bilgi düzeyine etkisinin değerlendirilmesi

Tez Türü: Diş Hekimliğinde Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Klinik Bilimler, Türkiye

Tez Danışmanı: Tamer Tüzüner

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Çocuklarda yaşam kalitesinin düşmesine neden olan ağız ve diş sağlığı problemlerinin önlenebilmesi ve geliştirilmesi için ebeveynlerin, bebeklik döneminde sağlıklı alışkanlıkların oluşturulmasında önemli rolleri vardır. Bu araştırmada, 0-3 yaş grubu çocuğu olan annelere farklı iki yöntemle ağız ve diş sağlığı eğitimi verilerek bu konu hakkındaki bilgi düzeylerinin ve farkındalıklarının arttırılması ve bu iki farklı eğitim yönteminin etkinliğinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlandı.

Araştırmaya 0-3 yaş arası çocuğu bulunan 90 anne katıldı. Katılımcıların 47 tanesi bilgisayar destekli sunum (BDS) ve 43 tanesi broşür bazlı bilgilendirme (BBB) gruplarına dahil edildi ve katılımcılara klinik/hastane dışı izole ortamlarda ağız diş sağlığı eğitimi verildi. Bilgisayar destekli sunum (BDS) grubundaki katılımcılara 7-8 kişilik küçük gruplar halinde projeksiyon yardımı ile broşür bazlı bilgilendirme (BBB) grubundaki katılımcılara ise birebir görüşmeler halinde broşür yardımı ile eğitim verildi. Katılımcılardan içerisinde demografik özellikler ile oral hijyen uygulama bilgilerinin yer aldığı anket formları ve bilgi düzeylerini ölçmek için eğitim öncesi (ÖT), eğitimden hemen sonra (ST1) ve eğitimden 3 ay sonra (ST2) 12 sorudan oluşan anket formları doldurmaları istendi. İstatistiksel analizler sırasında Ki-kare, Mann Whitney U ve McNemar testleri kullanıldı. Tüm analizlerde p<0.05 düzeyi anlamlı olarak kabul edildi.

Katılımcıların bilgi düzeylerini ölçmek için kullanılan ankette; 1. soru çocuklardaki ağız sağlığı problemlerinin sonuçlarını, 2. soru diş çürüğünün bakteriyel kaynaklı olup olmadığını, 3. soru süt dişlerinin sürme zamanlarını, 4.soru ilk diş hekimi muayene zamanını, 5. soru diş hekimi muayene sıklığını, 6. soru süt dişlerinin görünümü, 7. soru erken çocukluk çağı çürüklerinin (EÇÇ) beslenme ile ilgili risk faktörlerini, 8. soru bebeğin diş temizliğini, 9. soru çocukların tek başlarına diş fırçalama zamanlarını, 10. soru fluoridli diş macunu kullanım yaşını, 11.soru çocuklar için seçilecek atıştırmalıkları, 12.soru ise çocuklarda beslenme ile çürük arasındaki ilişkiyi sorgulamayı amaçlamaktadır.

Demografik verilerin yer aldığı anketler incelendiğinde; BDS ve BBB grubu katılımcıları arasında sadece anne meslek (p˂0.001) ve anne eğitim durumu (p˂0.001) açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunurken, sorgulanan diğer demografik özellikler (0-3 yaş arası çocuk sayısı, diğer yaş gruplarındaki çocuk sayısı, 0-3 yaş arası çocuk cinsiyet ve aile ortalama aylık gelir), anne yaş ortalaması, anneye ait oral hijyen uygulamaları ve anneler tarafından gerçekleştirilen oral hijyen uygulamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0.05).

Sonuçlar değerlendirildiğinde; BDS grubunda yer alan katılımcıların bilgi düzeylerinin zamana bağlı değişim analizinde ÖT ile ST1 arasında 1, 4, 7, 10. sorular (p˂0.001) ile 3, 5, 6, 11. sorularda (p˂0.05) istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edildi. Aynı eğitim grubunda ÖT ile ST2 anketleri karşılaştırıldığında; 7, 10 ve 12. sorularda (p˂0.05) istatistiksel olarak anlamlı artışla beraber ST1-ST2 anketleri arasında ise 1. ve 4. (p˂0.05) sorulara verilen doğru cevap oranında istatistiksel olarak anlamlı derecede azalma olduğu saptandı. BBB grubunda ise ÖT-ST1 arasında 1, 4, 5, 7, 10, 11. sorular (p˂0.001) ile 6. ve 12. sorularda (p˂0.05) ve ÖT-ST2 arasında 1, 6, 7, 12. sorularda (p˂0.05) istatistiksel olarak anlamlı derecede artış, ST1-ST2 arasında ise 4. ve 7. sorular (p˂0.05) ile 10. soruda (p˂0.001) istatistiksel olarak anlamlı derecede azalma olduğu tespit edildi. Çalışmada BDS ve BBB gruplarında yer alan katılımcıların bilgi düzeyindeki değişiklikler birbirleri ile karşılaştırıldığında; ÖT anketinde 12 sorunun tamamında anlamlı farklılık tespit edilememişken (p>0,05), ST1 anketinde 12. soru (p˂0.05) ile ST2 anketinde ise 2, 5, 11 ve 12. sorularda (p˂0.05) BBB grubu katılımcıları, ST2 anketinde yer alan 3. ve 4. sorularda (p˂0.05) ise BDS grubu katılımcıları istatistiksel olarak anlamlı derecede daha başarılı bulunmuştur.

Bu araştırma sonucunda; BDS ve BBB grubunda yer alan katılımcıların ağız ve diş sağlığı ile ilgili bilgi düzeylerinin her grup içerisinde eğitimden hemen sonra ve eğitimden 3 ay sonra değerlendirilmesi sonucunda başlangıç düzeyine göre genel olarak arttığı ve verilen eğitimin başarılı olabileceği düşünülebilir. İki farklı eğitim yöntemi soru bazlı ve karşılaştırmalı olarak değerlendirildiğinde BBB yönteminin BDS yöntemine göre daha fazla sayıda soruda katılımcıların bilgi düzeyinde anlamlı artış meydana getirdiği gözlemlenmektedir. 0-3 yaş arası çocuğu bulunan annelere çocuklarının ağız ve diş sağlığı hakkında verilecek eğitimler içerisinden; özellikle broşür bazlı yüz yüze eğitimlerin kullanımı, farkındalık ve bilgi düzeyinde tekrarlanabilir ve sürdürülebilir uygulamalarla artış sağlayabilir.