Gıda okuryazarlığı konusunda bir sanal gerçeklik ortamının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi Development and evaluation of a virtual reality environment on food literacy
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, Yönetim Bilişim Sistemleri, Türkiye
Tez Danışmanı: Ekrem Bahçekapılı
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu araştırmada, üniversite öğrencilerinin gıda okuryazarlığını desteklemeye yönelik etkileşimli bir sanal gerçeklik ortamının tasarlanması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, Tasarım Tabanlı Araştırma yaklaşımı çerçevesinde, nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı çok aşamalı bir süreçte yürütülmüştür. Tasarım sürecinde literatür incelemesinden, 10 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilen ihtiyaç analizi görüşmelerinden, üç alan uzmanının değerlendirmelerinden ve biçimlendirici kullanıcı geri bildirimlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda dengeli tabak oluşturma, paketli gıda etiketlerini inceleme ve ürünleri karşılaştırma ile gıda hijyeni, güvenliği ve saklama uygulamalarını kapsayan üç modüllü bir sanal gerçeklik ortamı geliştirilmiştir. Geliştirilen ortamın ana uygulaması Karadeniz Teknik Üniversitesinde öğrenim gören 45 lisans ve lisansüstü öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği, Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği, Kullanıcı Deneyimi Anketi, Sürükleyici Sanal Ortamlarda Kullanıcı Deneyimi Ölçeği ve yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler ve bağımlı örneklemler t-testi, nitel verilerin analizinde ise kod kitabı temelli tematik analiz kullanılmıştır. Tasarım sürecinde, görevlerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesi, kullanıcı kontrolünün desteklenmesi, yön bulmayı kolaylaştıran işaretlerin kullanılması, bilgilerin sade ve aşamalı biçimde sunulması ve geri bildirimlerin kullanıcı kararlarıyla ilişkilendirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Uygulamanın Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği puanı 91,33 olarak hesaplanmış ve yüksek düzeyde kullanılabilirlik sağlandığı görülmüştür. Kullanıcı Deneyimi Anketinin alt boyutlarında 1,72 ile 2,69 arasında değişen olumlu puanlar elde edilmiştir. Sürükleyici sanal ortam deneyimine ilişkin alt boyut ortalamalarının 8,62 ile 9,51 arasında değiştiği ve katılımcıların uygulamayı sürükleyici ve olumlu bir deneyim olarak değerlendirdikleri belirlenmiştir. Kendini algılayan gıda okuryazarlığı toplam puanının uygulama öncesindeki 92,98 düzeyinden uygulama sonrasında 98,04'e yükseldiği ve bu farklılığın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Nitel bulgular da katılımcıların etiket okuma, ürünleri karşılaştırma, dengeli beslenme, hijyen ve gıda güvenliği konularındaki farkındalıklarının desteklendiğini göstermiştir. Sonuç olarak geliştirilen ortamın kullanılabilir ve sürükleyici bir öğrenme deneyimi sunduğu ve üniversite öğrencilerinin gıda okuryazarlığına ilişkin kısa dönemli yeterlik algılarını destekleme potansiyeli taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.