ARAZİ VE ARSA DÜZENLEMESİ ÇERÇEVESİNDE MÜLKİYET VE İMAR HAKLARI AKTARIMININ MODELLENMESİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Harita Mühendisliği, Türkiye

Tez Danışmanı: Bayram Uzun

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Arazi ve arsa düzenlemesi (AAD) uygulamalarında kullanılan alan esaslı yöntemlerin değer eşitsizliklerini giderememesi ve kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasında denge kurmada yetersiz kalması önemli bir sorundur. Bu soruna çözüm sunmak amacıyla doktora tezi kapsamında AAD ve imar hakkı aktarımı (İHA) yöntemlerinin bütünleşik bir yaklaşımla uygulandığı iki model geliştirilmiştir: İmar İmtiyazlı Gelişme Alanları Modeli (İGAM) ve Farklı Alanlarda Eş Zamanlı Uygulama Modeli (FAZUM). İGAM, eşit oranlı alan kesintisini ve inşaat hakkının her parselin düzenleme sonrası değerine orantılı dağıtımını öngörmektedir. İGAM uygulamasında oluşan rezerv inşaat hakkı İHA’ya konu edilebilmektedir. FAZUM ise farklı bölgelerdeki verici ve alıcı alanların aynı anda düzenleme sahası olarak kabul edilmesini ve değer esaslı mülkiyet aktarımıyla kamu alanlarının elde edilmesini hedeflemektedir. Modeller Boyabat, Kaman ve Sinop’ta test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, önerilen modellerin değer eşitsizliklerini azaltmada ve planlama ilkeleriyle uyum sağlamada etkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca modellerin mevzuata entegrasyonu için “İmar Hakkı Aktarımı Yönetmelik Taslağı” hazırlanmıştır. Tez çalışması, değeri gözeten bütünleşik çözüm önerileri sunarak Türkiye’deki imar planı uygulamalarına yönelik kuramsal ve uygulamalı katkı sağlamaktadır.