Söğütlü deresi havzasında erozyon-sel risk haritalarının oluşturulması ve toprak erozyonunun su kalitesine etkileri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ömer Kara
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Küresel ölçekte en fazla arazi bozulumuna neden olan erozyon, yağış havzasında su kalitesini ve sucul ekosistemi etkiler. Sel olaylarının meydana gelmesiyle de yüksek miktarda toprak kaybı yaşanarak su kalitesi olumsuz etkilenir. Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesi Söğütlü deresi havzasında meydana gelen toprak kaybı ve bunun su kalitesine etkileri belirlenmiş ve erozyon-sel risk haritaları oluşturulmuştur. Sunulan çalışmada ArcGIS programı kullanılarak RUSLE yöntemine göre taşınan toprak miktarı ve sediment iletim oranı (SİO) belirlenmiştir. Söğütlü deresinin su kalitesini belirlemek için bazı su kalite parametreleri Ağustos 2019 - Aralık 2020 tarihleri arasında 12 ay süreyle 9 noktada incelenmiştir. Örnekleme noktalarında; sıcaklık (°C), pH, elektriksel iletkenlik (mS/cm), çözünmüş oksijen (mg/lt), toplam çözünmüş katı madde (mg/lt), tuzluluk (ppt) ve askıda katı madde (AKM, mg/lt) parametreleri ölçülmüştür. AKM içerisinde karbon(C) ve azot(N) değerlerini bulmak için bir noktadan su örneği alınmıştır. Sel risk haritasını oluşturmak için ArcGIS ortamında AHP ve Weighted Overlay araçları kullanılmıştır. Elde edilen veriler, su kalite kriterlerine ve istatistiksel analizlere göre değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda Söğütlü deresi havzasında tahmin edilen ortalama toprak kaybı, yıllık toprak kaybı, SİO ve sediment verimi sırasıyla 1,91 ton ha-1 yıl-1, 52209.0063 ton yıl-1, 0.43, 0.82 olarak bulundu. Derelere ulaşan tahmin edilen sediment miktarı, tahmini sediment içinde C ve N miktarı sırasıyla 22449.87 ton yıl-1, 312.95 ton yıl-1, 41.936 ton yıl-1olarak bulunmuştur. Arazide ölçülen AKM miktarı, AKM içinde C ve N miktarı sırasıyla 12549,82 ton yıl-1, 174.96 ton yıl-1, 23.44 ton yıl-1 olarak ölçülmüştür. Söğütlü havzası sel risk haritasında düşük ve orta riskli ile yüksek ve çok yüksek riskli alanlar sırasıyla havzanın %95,98’ini ve %4.02’sini kaplamaktadır. Yapılan çalışma sonucunda havza ölçeğinde erozyon ve sel riski ile su kalite parametrelerinin bütüncül olarak ele almanın havza planlanmasında önemli olduğu ortaya konulmuştur.