Lysimachia verticillaris ve Lysimachia vulgaris Bitkilerinin Yara İyileştirme Potansiyellerinin ve Biyolojik Aktivitelerinin İncelenmesi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tez Danışmanı: Rezzan Aliyazıcıoğlu

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Lysimachia cinsi (Primulaceae) Türkiye bitki örtüsünde 8 tür ile temsil edilmektedir. Zengin fenolik ve flavonoit içeriği ile Lysimachia türleri halk arasında yara iyi edici, ateş düşürücü, ağrı kesici olarak kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında; L. verticillaris ve L. vulgaris bitkilerinin in vivo ve in vitro olarak yara iyileştirme potansiyellerinin değerlendirilmesi ile terapötik kullanımının araştırılması amaçlanmaktadır. Tez kapsamında, “Dairesel Yara Modeli” ile L. verticillaris ve L. vulgaris su ekstrelerinin yara iyileştirme potansiyelleri in vivo olarak araştırılmıştır. Biyolojik aktivite çalışmaları ve histopatalojik çalışmalar ile yara iyileşmesindeki değişiklikler gözlenmiştir. Gen ekspresyonunun belirlenmesi için RT-PCR çalışmaları yapılmıştır. Bitkilerin su ekstrelerinin yara iyileştirme potansiyeli mekanizmasının aydınlatması için hücre kültürü çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, bu tez çalışmasında enzim inhibisyonları, antimikrobiyal aktivite ve YPSK çalışmaları yapılmıştır. Yara alanı küçülmeleri incelendiğinde, merhemlerin yara kapanma etkisinin pozitif kontrol olarak kullanılan Madecassol^® grubuna göre daha iyi olduğu belirlenmiştir. Yara kapanması sonuçları ile histopatolojik, antioksidan ve antiinflamatuvar sonuçlar birbiri ile uyumlu bulunmuştur. Bitkilerin TNF-α, IL-1β ve MMP-9 gen seviyelerini azaltarak, IL-10 seviyesini ise artırarak yara iyileşmesine katkı sağladığı görülmüştür. Mekanizma aydınlatma çalışmaları ile bitkilerin hücrelerde H₂O₂ konsantrasyonunu artırarak, siklooksijenaz-2 (COX-2) enzimini ve nitrik oksiti inhibe ederek yara iyileştirme potansiyellerini gerçekleştirdikleri saptanmıştır. Bitkilerin kolajenaz enzim inhibisyon değerleri birbirine yakın ve kateşin kadar etkili bulunmuştur. Bitkilerin en belirgin antimikrobiyal aktiviteyi gram pozitif bakterilerden biri olan S. aureus’a karşı gösterdiği belirlenmiştir. YPSK çalışmaları ile bitkilerin fenolik içeriği incelendiğinde ana bileşenin sinapik asit olduğu tespit edilmiştir. Bu bilgiler ışığında, bu bitkilerin su ekstrelerinin yara iyileştirme potansiyellerinin oldukça etkili olduğu ve doğal ilaç kaynağı olarak kullanılabileceği öngörülmektedir.