Research Information System
in: GÜNCEL GENEL DAHILIYE ÇALISMALARI II, DOĞANAY AHMET,YÜCEL DOĞAN,YALÇIN AZMİ,ETİ ASLAN FATMA, Editor, Akademisyen Yayınevi Kitabevi, Ankara, pp.117-121, 2021
GİRİŞ
Kafa travması, saçlı deri yaralanmasından, yaygın beyin hasarına kadar geniş bir yelpazede yer alan birçok patolojiyi içine alan klinik bir durumdur . Endokrin bozukluklarının sebebi hipofiz ve hipotalamusta travma sonrası oluşan travmalardır. Fonksiyon bozukluklarını ele almadan önce hipofiz ve hipotalamusun fonksiyonlarını kısaca özetlemek gerekirse;
Hipotalamun beynin ventral diensefalon bölgesinde bulunur. Daha basit ifade etmek gerekirse beynin tabanına ve ortasında bulunur. Farklı fonksiyonel rollere sahip birkaç çekirdekten veya küçük bölgelerden oluşur. Homeostazı düzenlemeye hizmet eder, otonom sinir sistemini ve iç organ fonksiyonlarını kontrol eder; iştah, sıcaklık, susuzluk, stres yanıtı, laktasyon ve kardiyovasküler fonksiyonu düzenler. Aynı zamanda beynin duygularımızı ve davranışlarımızı etkileyen bir alanı olan limbik sistemde de rolü vardır. Endokrin ve sinir sistemi arasında bir bağlantı olmasına rağmen hipotalamus beynin birden fazla bölgesine projeksiyon yapar. Bu projeksiyonlar beynin uyumlu bir birim olarak çalışmasının sağlar. Örneğin, hipotalamus retina, serebral korteks, amigdala ve hipokampustan bilgi alır. Hipotalamusun bilgi gönderdiği alanlardan bazıları talamus, beyin sapı ve hipofiz bezidir.
Hipofiz bezi yaklaşık olarak bezelye büyüklüğündedir ve hipotalamusun tabanına bir sap aracılığıyla bağlanır. İki bölüme ayrılır; ön lob ve arka lob. Lobların farklı rolleri vardır ve farklı hormonlar salgılarlar. Ön lob tiroid, adrenal bezler ve gonadları düzenler. Ayrıca büyüme hormonu, prolaktin, tirotropin ve kortikotropin üretir. Ön lobun işlevi hipotalamus tarafından düzenlenir. Hipotalamusun bir uzantısı olan hipofiz bezinin arka lobunda hipotalamusta üretilen iki hormon salgılanır; vazopressin (antidiüretik hormon veya ADH olarak da bilinir) ve oksitosin. Hipofiz bezi ayrıca sinir sistemine etki eden ve ağrı duygularını azaltan
1 Dr. Öğr. Üyesi Ali Rıza GÜVERCİN, KTÜ Tıp Fakültesi Beyin Ve Sinir Cerrahisi AD.,
aguvercin@gmail.com
Güncel Genel Dahiliye Çalışmaları II
- 118 -
kimyasallar olan endorfinleri salgılar. Ayrıca, hipofiz bezi tarafından üretilen hormonlar
testisler ve yumurtalıklar yoluyla seks hormonlarının üretiminde rol alır.
Hipofiz ayrıca kadınlarda yumurtlamayı ve adet döngüsünü kontrol eder.
Ayrıca yine orta beyinde de bulunan epifiz bezi sirkadiyen ritimlerimizi düzenleyen
melatonin üretir. Sirkadiyen ritimler biyolojik ve davranışsal süreçleri
düzenleyen iç saat gibidir.
Endokrin sistem boyunca üretilen ve salgılanan hormonlar, belirli hedefleri
yerine getirmek için kan dolaşımına geçerler. Bu hormonların aşırı sekresyonu
veya yetersiz kullanımı veya hedeflerin hormonları etkili bir şekilde kullanamaması
endokrin disfonksiyonlara neden olur. Kafa travması sonrası görülebilecek
endokrin disfonksiyonlar ;
• Uygunsuz ADH salınımı
• Diabetes İnsipitus
• Santral tuz kaybı
• Anterior hipopituitarism