Barma Yaylası (Çaykara/Trabzon) Ombrotrofik Turbalığı’nın Organik Jeokimyasal Özellikleri ve Paleoiklimi


Creative Commons License

Hoş Çebi F.

Uluslararası Katılımlı 76. Türkiye Jeoloji Kurultayı , Ankara, Türkiye, 15 - 19 Nisan 2024, ss.65

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.65
  • Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de nadir olarak bulunan yüksek rakımlı (2000 m) turbalıklardan olan Barma Yaylası (Çaykara/Trabzon) Turbalığı’nın organik jeokimyasal özellikleri araştırılmış, n-alkan ve C izotop verilerine dayalı paleoiklim yorumlanması yapılmıştır. Yaklaşık 9000 yıl yaşında ve canlı turbalık olan Barma Yaylası Turbalığı Kasım 2019'da "kesin korunacak hassas alan" olarak tescil ve ilan edilmiştir. Turbalık;  yağışlı, sisli ve yüksek nemliliğe sahip olup besince zengin yeraltı sularından etkilenmeyen ombrotrofik turbalık grubundadır. Barma Yaylası Turbalığı asidik özellikte, ayrışması düşük,  yosunsu ve odunsu turbalık karakterindedir.

Barma Yaylası turbalarının ortalama toplam organik karbon (TOC), hidrojen indeksi (Hİ) ve oksijen indeksi (Oİ) değerleri sırasıyla % 42.24, 272.20 mgHC/gTOC ve 114.20 mgCO2/gTOC olarak tespit edilmiştir. Bu değerler turba ortamındaki yarı oksik çökelme şartlarını göstermektedir. Hİ-Tmax, S2-TOC sınıflama diyagramlarında organik maddenin Tip II ve Tip II-III karışımı kerojenden oluştuğu ve olgunlaşmadığı görülmüştür. Gaz kromatogramlarında, yüksek ve tek karbon numaralı n-alkanların baskın olduğu bir dağılım gözlenmekte olup böyle bir dağılım baskın olarak karasal organik madde ve az miktarda da algal katkıyı işaret etmektedir.

δ13C verileri ‰ -29.70 ve -30.28 aralığında ölçülmüş olup bu veriler soğuk ve nemli ortam bitkileri olan damarlı C3 bitkilerinin ve CO2 kullanan kırmızı alglerin varlığını işaret etmektedir. Turba örneklerinin karbon tercih indeksleri ortalama CPI22-30 6.5 ve CPI26-28 5.9 olarak hesaplanmıştır. TARHC (Terrigenous/Aquatic ratio) ve ATRHC (Aquatic/Terrigenous ratio) hidrokarbon oranları sırasıyla 10.21 ve 0.09 olarak hesaplanmış olup karasal organik maddeyi yansıtmaktadır. Sucul makrofitlerin, karasal ve su yüzeyine çıkmış makrofitlere oranını belirleyen Paq değerleri ortalama 0.7 olarak hesaplanmıştır. 0.4-1 aralığındaki bu değerler su altı/yüzücü makrofitlerin baskınlığını göstermektedir. Pwax (ort. 0.5) değeri turbadaki mumsu hidrokarbonların toplam hidrokarbonlara oranı olup nemli iklim şartlarını işaret etmektedir. TARHC (16.74), Pwax (0.7) ve C23/C29 (0.34) değerlerine göre; turbalıkta istifin orta kesimlerinde iklim değişmiş, daha soğuk koşullarda odunsu ve damarlı bitki girdisi artmış, sucul bitki girdisi azalmıştır. C23/(C27+C31) oranlarına göre, genel olarak çukur alanda yetişen nemli ortam yosunları (spagnum) baskındır. Turbalıkta Qwood/grass, Qwood/plant ve Qgrass/plant oranlarına göre, yosunsu ve karasal sucul organik maddenin baskın, paleoiklimin orta düzeyde soğuk, yağışlı ve nemli olduğu sonucuna varılmıştır.