Horseshoe Adası’nın (Antarktika) Paleomanyetik Düşey Eksen Rotasyonal Evirimi

Uluslararası Katılımlı 78. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.1, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Ankara
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.1
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yerkürenin sahip olduğu manyetik alan, gezegenimizin deviniminin bir kanıtı olarak uzaydan gelen zararlı kozmik ışınlara karşı kalkan görevi görerek tüm canlı-cansız yaşamı etkilemektedir. Yerkürenin sahip olduğu manyetik özellik geçmiş birkaç yüzyıl önce varlığı henüz kanıtlanmaya başlamadan çok önce bile insanlığa yol bulmada kılavuzluk etmiş, özellikle son yüzyılda geliştirilen ölçüm ekipmanları sayesinde de yerbilimleri açısından çığır açacak çalışmalara (levha tektoniği, jeolojik zaman serileri vb.) ışık tutmaktadır. Manyetik alan, yönü ve şiddeti olan vektörel bir büyüklüktür. Manyetik alanın bu bileşenleri hem konumsal hem de zamansal olarak değişmektedir. Gelişen hassas ölçüm sistemleri sayesinde, geçmiş jeolojik dönemlere ait manyetik alandaki bu değişimler bir nevi manyetik kayıtçı görevi görebilen kayaçlardan (ferromanyetik mineralce zengin) elde edilebilmektedir.

Bu çalışmada, jeolojik evrimi ve tektonik geçmişi diğer kıtalara kıyasla daha az bilinen Batı Antarktika bloğu içerisinde yer alan Horseshoe Adası (Marguerite Körfezi) üzerinde gerçekleştirilen paleomanyetik analiz sonuçları sunulmaktadır. Ada genelinde 30 farklı lokasyondan yönlü paleomanyetik karot örnekleri alınmış olup, toplamda 200’den fazla örnek incelenmiştir. Tüm örnekler Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi Paleomanyetizma Laboratuvarı’nda ısıl ve alternatif alan demanyetizasyon yöntemlerine tabi tutulmuştur.

Demanyetizasyon işlemleri öncesinde, kayaçlardaki baskın manyetik mineralojiyi belirlemek amacıyla Curie-balance ölçümleri (sıcaklığa karşı toplam manyetizasyon) gerçekleştirilmiştir. Ölçüm sonuçları, manyetik davranışın yaklaşık 580 °C’ye kadar ferromanyetik özelliklerini koruduğunu, bu sıcaklığın üzerinde ise paramanyetik karaktere geçtiğini göstermektedir. Bu bulgular, analiz edilen örneklerde magnetitin baskın manyetik mineral olduğunu ortaya koymaktadır. Doğal Kalıcı Mıknatıslanma (DKM) bileşenleri izole edilerek internet tabanlı paleomagnetism.org yazılımı kullanılarak değerlendirilmiş ve karakteristik manyetik eğim ve deklinasyon değerleri hesaplanmıştır.

Elde edilen sonuçlara göre manyetik eğim açıları genel olarak 65°–80° aralığında değişmektedir. Buna karşın, tektonik rotasyonların belirlenmesinde kullanılan manyetik deklinasyon değerlerinde belirgin saçılımlar gözlenmiştir. Saat yönünde ve saat yönünün tersine olmak üzere 90°’yi aşan düşey eksen tektonik rotasyonlar tespit edilmiştir. Mekânsal değerlendirmeler, adanın güney kesimlerinde saat yönünün tersine 90° ve üzeri rotasyonların baskın olduğunu, kuzey kesimlerde ise saat yönünde yine 90°’yi aşan rotasyonların hâkim olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu ön bulgular, Horseshoe Adası’nın farklı yaşlara sahip kayaç topluluklarının, birden fazla tektonik süreç sonucunda bir araya gelmesiyle oluştuğunu göstermektedir. Gözlenen rotasyon desenleri, Batı Antarktika kenarının karmaşık tektonik evrimine katkı sağlayan düşey eksen rotasyonları ve olası paleoenlemsel yer değiştirmelerin varlığına işaret etmektedir. Bu çalışma, 122G255 Nolu Tübitak projesi tarafından desteklenmiştir.