Mevsimsel Değişimlerin ve İklim Değişikliğinin HES Enerji Üretimine Etkileri

Baki O. T.

Sinop Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, cilt.11, sa.1, ss.158-173, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, yıl boyunca hidroelektrik üretimindeki mevsimsel değişiklikleri ve iklim değişikliğinin toplam enerji üretimi üzerindeki olası etkilerini incelemektedir. Türkiye’nin toplam enerji üretimi içinde hidroelektrik üretiminin payı 2011 ile 2024 yılları arasında analiz edilmiş ve özellikle 2019-2024 döneminde önemli aylık değişiklikler gözlemlenmiştir. Bu dalgalanmalar, iklim değişkenliğinin ve aşırı hava olaylarının hidrolojik döngü üzerindeki etkisini ortaya koymakta ve su akışındaki düzensizliklerin hidroelektrik üretim için çok önemli olduğunu göstermektedir. Hidroelektrik üretimindeki değişkenliğin mevsimsel değişimlere önemli ölçüde bağlı olduğu iyi bilinmektedir. Örneğin, kar ve buzulların erimesi ve yüksek yağışlar nedeniyle ilkbaharda hidroelektrik potansiyeli ve üretimi artarken, yaz aylarında buharlaşma artışı ve rezervuar seviyelerinin düşmesi nedeniyle her ikisi de azalır. Ayrıca, düzensiz yağışlar ve daha sık görülen kuraklıklar, iklim değişikliğinin hidrolojik denge üzerindeki etkisini daha da şiddetlendirerek hidroelektrik üretimini daha da belirsiz hale getirmektedir. Kurulu güç, yıllık enerji üretimi, yıllara göre aktif hidroelektrik santral (HES) sayısı, yıllık ortalama yağış ve sıcaklık ve aylık enerji üretim miktarları titizlikle değerlendirilmiştir. Buna göre, HES potansiyeli yeniden belirlenmiş, olası iklim değişikliği etkileri kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve sonuçlar mevcut durumla karşılaştırılmıştır. Hidrolik enerji kurulu gücü artmasına rağmen toplam enerji içerisindeki payının sınırlı olduğu, yıllık sıcaklık değişimleri ve yağış rejimlerinde meydana gelen değişiklikler ile hidrolik üretimin iklimsel koşullara karşı hassas olduğunu, mevsimsel değişkenlikten dolayı hidrolik üretimin dalgalandığı anlaşılmıştır. Regresyon analizleri ile meteorolojik faktörlerin hidrolik enerji üretimi üzerine etkileri irdelenmiştir. Değerlendirmeler ışığında, enerji üretimindeki dalgalanmaların olası nedenleri belirlenmiş ve buna göre çeşitli öneriler sunulmuştur.

This study examines how seasonal variations in hydropower generation throughout the year and possible impacts of climate change affect its share in total energy generation. The share of hydropower generation in Turkey’s total energy generation between 2011 and 2024 is analysed and significant monthly variations are observed, especially in the period 2019- 2024. These fluctuations reveal the impact of climate variability and extreme Heather events on the hydrological cycle and show that irregularities in water flow are crucial for hydropower generation. It is well known that variation in hydropower generation is significantly depends on seasonal variations. For example, due to the melting of both snow and glaciers as well as the high precipitation, in the spring the potential and generation of hydropower increases, while both of them decrease in the summer due to increased evaporation and falling reservoir levels. In addition, erratic rainfall and more frequent droughts are exacerbating the impact of climate change on the hydrological balance, making hydropower generation even more uncertain. The data of installed power, annual energy production, the number of active HEPPs by year, annual average rainfall and temperature, and monthly energy production amounts have been meticulously evaluated. Accordingly, the HEPP potential has been redetermined, possible climate change impacts have been comprehensively examined, and the results have been compared with the current situation. Although the installed capacity of hydroelectric power has increased, its share of the total energy market remains limited. It is understood that hydroelectric production is sensitive to climatic conditions, such as annual temperature variations and changes in precipitation patterns, and that it fluctuates due to seasonal variability. Regression analyses have been used to examine the effects of meteorological factors on hydroelectric power production. In the light of the analyzing, the possible reasons for the fluctuations in energy production have been determined and accordingly several recommendations have been presented.