Politik Girişimciliğin Karanlık Yüzü: "Zübük" Filminde Kurumsal Aşınma, Kamusal Değer ve Kamu Güvenliği

Negiz M.

V. Uluslararası Hitit Güvenlik Çalışmaları Kongresi, Çorum, Türkiye, 20 - 22 Kasım 2026, ss.66-67, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Çorum
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.66-67
  • Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

POLİTİK GİRİŞİMCİLİĞİN KARANLIK YÜZÜ: "ZÜBÜK" FİLMİNDE KURUMSAL AŞINMA, KAMUSAL DEĞER VE KAMU GÜVENLİĞİ

 Muhammet NEGİZ, Araştırma Görevlisi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü, muhammetnegiz@ktu.edu.tr

 

Politik girişimcilik literatürü, siyasal aktörlerin fırsatları tanıma ve yaratma, sorunları çerçeveleme, ağ ve koalisyonlar oluşturma, kaynakları harekete geçirme ve siyasal konumlarını ölçeklendirme kapasitelerini açıklamak için önemli bir kuramsal çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte bu girişimci kapasitelerin her zaman kamusal değer üretimine yönelmesi zorunlu değildir. Bu çalışma, Aziz Nesin’in aynı adlı eserinden sinemaya uyarlanan ve Kartal Tibet tarafından yönetilen Zübük (1980) filmini politik girişimciliğin karanlık yönleri üzerinden incelemekte ve söz konusu girişimcilik biçiminin kamu güvenliğinin kurumsal ve yönetişimsel boyutları bakımından ne ifade ettiğini tartışmaktadır. Çalışmada kamu güvenliği, dar anlamda kolluk, suçla mücadele veya asayişle sınırlı tutulmamakta; kamu otoritesinin güvenilir, tarafsız, öngörülebilir ve kamusal değer üreten biçimde işleyebilmesiyle ilişkili daha geniş bir yönetişim alanı olarak ele alınmaktadır.

Araştırmanın veri kaynağını filmin zaman kodlu metin dökümü oluşturmaktadır. Analizde tümdengelimsel ve tümevarımsal kodlamayı bir araya getiren hibrit kod kitabı tematik analizi kullanılmıştır. Politik girişimcilik literatüründen fırsat tanıma, fırsat yaratma, çerçeveleme, ağ kurma, aracılık, kaynak mobilizasyonu ve ölçekleme gibi duyarlılaştırıcı kavramlardan yararlanılmıştır. Buna ek olarak film verisinden türeyen mekanizmalar geliştirilmiştir. Analiz sonucunda politik girişimcilikle doğrudan ilişkili 33 anlam birimi belirlenmiş ve bunlar fırsatçı politik girişimcilik, ağların araçsallaştırılması, sembolik ve söylemsel sermaye üretimi, kamusal değerin özel çıkara dönüştürülmesi, politik performans ve yanılsama ile karanlık politik girişimciliğin toplumsal yeniden üretimi temaları altında değerlendirilmiştir.

Bulgular, İbrahim Zübükzade’nin siyasal girişimcilik kapasitesinin oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. Karakter siyasal fırsatları fark etmekte, bazı durumlarda bu fırsatları bizzat üretmekte, vatandaşlarla kamu kurumları arasında aracılık yapmakta, sorunları kendi lehine yeniden çerçevelemekte, algılanan siyasal nüfuzu büyütmekte ve yerel ölçekte elde ettiği sermayeyi daha yüksek siyasal makamlara taşımaktadır. Ancak bu kapasiteler çoğunlukla kamusal değer yaratımı yerine makam, statü, ekonomik rant ve kişisel siyasal sermaye üretimine yönelmektedir. Bu süreçte özellikle “üretilmiş siyasal talep” ve “simüle edilmiş siyasal sermaye” iki çekirdek mekanizma olarak öne çıkmaktadır. Parti arbitrajı, erişim tekelleştirmesi, “göstermelik” politika üretimi ve kamusal proje–özel rant dönüşümü ise bu karanlık girişimcilik biçiminin ikincil görünümlerini oluşturmaktadır.

Çalışmanın kamu güvenliği bakımından temel sonucu, karanlık politik girişimciliğin yalnız bireysel etik ihlaller üretmediği; aynı zamanda kamu otoritesini kişiselleştirebildiği, vatandaşların kurumlar yerine siyasal aracılara bağımlılığını artırabildiği, kamu kaynaklarının dağılımını özel çıkarlara bağlayabildiği ve kurumsal güven ile öngörülebilirliği aşındırabildiğidir. Film bu süreci yalnız bireysel aktör üzerinden değil, seçmenler, siyasal partiler, bürokratik aktörler ve yerel çıkar ağlarının oluşturduğu karşılıklı bir “karanlık politik girişimcilik ekosistemi” içinde görünür kılmaktadır. Bu nedenle çalışma, kamu güvenliğinin kurumsal boyutunun yalnız suç ve tehditlerle değil, kamu otoritesinin nasıl işlediği ve hangi değer yönelimiyle kullanıldığı üzerinden de tartışılması gerektiğini ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Politik Girişimcilik, Kamu Güvenliği, Kamusal Değer, Siyasal Aracılık, Siyasal Sermaye

THE DARK SIDE OF POLITICAL ENTREPRENEURSHIP: INSTITUTIONAL EROSION, PUBLIC VALUE, AND PUBLIC SECURITY IN THE FILM "ZÜBÜK"

Muhammet NEGİZ, Research Assistant, Karadeniz Technical University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Department of Business Administration, muhammetnegiz@ktu.edu.tr

The political entrepreneurship literature provides an important theoretical framework for explaining political actors’ capacities to recognize and create opportunities, frame problems, build networks and coalitions, mobilize resources, and scale up their political positions. However, these entrepreneurial capacities do not necessarily serve public value creation. This study examines Zübük (1980), directed by Kartal Tibet and adapted from Aziz Nesin’s novel of the same name, through the dark side of political entrepreneurship and discusses the implications of this form of entrepreneurship for the institutional and governance dimensions of public security. Public security is understood here beyond the narrow confines of policing, crime control, and public order, encompassing the broader domain of governance concerned with the reliable, impartial, predictable, and public-value-generating exercise of public authority.

The study draws on a time-coded transcript of the film. The analysis employs a hybrid codebook approach to thematic analysis, combining deductive and inductive coding. Sensitizing concepts derived from the political entrepreneurship literature include opportunity recognition, opportunity creation, framing, networking, brokerage, resource mobilization, and scaling. These are complemented by mechanisms developed inductively from the film data. The analysis identifies 33 meaning units directly related to political entrepreneurship and organizes them under six themes: opportunistic political entrepreneurship; the instrumentalization of networks; the production of symbolic and discursive capital; the conversion of public value into private gain; political performance and illusion; and the social reproduction of dark political entrepreneurship.

The findings indicate that İbrahim Zübükzade demonstrates a substantial capacity for political entrepreneurship. He recognizes political opportunities and, in some instances, actively creates them; acts as a broker between citizens and public institutions; reframes problems to his advantage; amplifies his perceived political influence; and translates locally accumulated capital into access to higher political office. Yet these capacities primarily serve the pursuit of office, status, economic rents, and personal political capital rather than public value creation. Two core mechanisms stand out in this process: “manufactured political demand” and “simulated political capital.” Party arbitrage, the monopolization of access, policy-making for show, and the conversion of public projects into private rents constitute secondary manifestations of this form of dark entrepreneurship.

The study’s central finding concerning public security is that dark political entrepreneurship extends beyond individual ethical violations: it can also personalize public authority, increase citizens’ dependence on political brokers rather than institutions, make the allocation of public resources contingent on private interests, and erode institutional trust and predictability. The film portrays this process not solely through an individual actor but within an interdependent “ecosystem of dark political entrepreneurship” comprising voters, political parties, bureaucratic actors, and local interest networks. The study therefore argues that the institutional dimension of public security should be examined not only in relation to crime and threats but also through the operation of public authority and the values guiding its exercise.

Keywords: Political Entrepreneurship, Public Security, Public Value, Political Brokerage, Political Capital