Belediyelerde Hukuki El Atma Tazminatlarının Boyutu ve Çözüm Önerisi

Creative Commons License

Uzun B., Yıldırım V., Terzi F., Atasoy B. A., Öztürk Saka M., Tütüncü İ.

Sayıştay Dergisi, cilt.37, sa.141, ss.315-347, 2026 (TRDizin)

Özet

İmar planlarında kamu hizmet alanlarına ayrılan özel mülkiyetlerin süresinde imar programı ve parselasyon planı aracılığıyla uygulamaya konu edilmemesi, belediyeler açısından hukuki el atma tazminatlarına yol açmaktadır. Bu tazminatlarda, İmar Kanunu ve ilgili mevzuatla bağlı yetki kapsamında tanımlanan imar programı hazırlama ve parselasyon planı yapma yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilmemesi belirleyicidir. Çalışma, hukuki el atma tazminatlarının nedenlerini, belediye bütçelerine etkisini ve önlenmesine yönelik çözüm çerçevesini Sayıştay denetim raporları bağlamında değerlendirmektedir. Bu kapsamda 2012-2024 döneminde belediyelere ilişkin yayımlanan 2366 Sayıştay denetim raporu incelenmiştir. Bulgular, tazminat bedeline; faiz, vekâlet ücreti, yargılama gideri, icra gideri ve ecrimisil gibi ek mali yüklerin eklendiğini göstermektedir. Çalışma, beş yıllık imar programı, parselasyon uygulanabilirliği, DOP dengesi, sorumlu kurum ve yaklaşık kamulaştırma bedeli tespitini temel çözüm adımları olarak önermektedir. Önerilen çerçeve, belediye ölçeğinde hazırlanan bir örnek vaka üzerinden somutlaştırılmıştır. Bu çerçeve, tazminat riskinin dava aşamasına gelmeden belediye uygulamalarında idari ve mali programlama yoluyla sistematik biçimde azaltılabileceğini ortaya koymaktadır.

Privately owned properties allocated to public service areas in development plans may lead to legal taking compensation when they are not implemented through development programs and subdivision plans within the prescribed period. In many cases, this results from municipalities’ failure to fulfil mandatory duties under the Zoning Law and related legislation. This study evaluates the causes, fiscal effects and prevention framework of legal taking compensation through 2,366 Turkish Court of Accounts audit reports on municipalities published between 2012 and 2024. The findings show that compensation extends beyond property value and includes interest, attorney fees, litigation costs, enforcement costs and compensation for unlawful occupation. The study proposes five-year development programs, subdivision applicability analysis, DOP balance, identification of responsible institutions and approximate expropriation costs as key measures. A municipal-scale case study demonstrates the applicability of this framework for reducing compensation risk before litigation.