Akademik Veri Yönetim Sistemi
Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, cilt.18, sa.2, ss.331-348, 2025 (Hakemli Dergi)
Ekim Devrimi’nin ardından Rusya’da yaşamın tüm alanlarında bir paradigma değişimi gerçekleşmiş, dil bilim de bu dönüşümden etkilenmiştir. Sanatın politize edilmesi ve bilimin ideolojik araca dönüşmesi süreci dil bilime de yansımıştır. XX. yüzyılın ilk yarısında bu bağlamda N. Ya. Marr, “Yeni Dil Öğretisi” olarak adlandırılan ve Marksist dil bilim şeklinde sunulan bir teori geliştirmiştir. Uzun süre boyunca devlet desteğiyle neredeyse tek geçerli yaklaşım olarak kabul edilen bu teori, II. Dünya Savaşı sonrasında değişen koşullar nedeniyle İosif Stalin’in hedefi haline gelmiştir. Stalin, kozmopolit içerikli bu yaklaşımı ortadan kaldırmak için Pravda gazetesinde başlattığı “özgür” tartışmalar dizisini bir araç olarak kullanmıştır. Stalin’in Marr’ın “Yeni Dil Öğretisi”ne müdahalesi, sadece bu teoriyi eleştirmekle sınırlı kalmamış; bilimsel araştırmaların ideolojiden ne kadar bağımsız olabileceğini, bilimsel bilginin hangi sınırlar içinde üretilebileceğini ve ideoloji ile bilim arasındaki ilişkinin nasıl düzenlenmesi gerektiğini yeniden tanımlayan bir süreç başlatmıştır. Bu çalışmada Sovyet dil bilimini şekillendiren ideolojik dinamikler incelenecek ve Stalin’in dil bilime doğrudan müdahalesinin arka planındaki nedenler ortaya konacaktır