Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. Uluslararası Van Gölü Sosyal Bilimler Kongresi, Van, Türkiye, 12 - 14 Haziran 2026, ss.1-2, (Özet Bildiri)
Araş.
Gör. Muhammet NEGİZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi, İktisadi ve
İdari Bilimler Fakültesi
ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-6939-7742
muhammetnegiz@ktu.edu.tr
Araş.
Gör. Zeynep KAYA
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, İktisadi
ve İdari Bilimler Fakültesi
ORCID ID: https://orcid.org/0000-0003-0261-0358
zkaya@erzincan.edu.tr
Özet
Zengezur Koridoru, özellikle 2020 İkinci Karabağ
Savaşı sonrasında Güney Kafkasya jeopolitiğinin en önemli tartışma
başlıklarından biri hâline gelmiştir. Azerbaycan ana karası ile Nahçıvan
arasında bağlantı kurulması fikri, yalnızca bölgesel ulaşım altyapısının
yeniden düzenlenmesiyle sınırlı kalmamış; Türkiye-Azerbaycan ilişkileri, Türk
dünyası bütünleşmesi, Orta Koridor, Avrasya lojistik ağları, enerji güvenliği
ve bölgesel güç rekabeti gibi çok katmanlı alanlarla ilişkilendirilmiştir.
Literatürde Zengezur Koridoru’nun Güney Kafkasya’daki bölgesel güvenlik
kompleksini yeniden yapılandırabilecek stratejik bir unsur olarak ele alındığı
görülmektedir (Aydın & Üste, 2022). Bunun yanında koridor, Türkiye ile Türk
dünyası arasında doğrudan bağlantı kurma potansiyeli bakımından stratejik,
ekonomik ve tarihsel bir önem taşımaktadır (Akıncı & Kaba, 2023; Polat,
2025). Araştırma kapsamındaki yayınlar, Zengezur’un özellikle 2020 sonrası
dönemde doğrudan bir araştırma nesnesi hâline geldiğini ve konunun uluslararası
ilişkiler, güvenlik, hukuk, tarih, ekonomi, lojistik, turizm ve kültür
araştırmaları gibi farklı disiplinlerde ele alındığını göstermektedir (Aydın
& Üste, 2022; Bektaş, 2023; Gasımova & Yurcu, 2023; Kaya et al., 2024;
Memmedov & Hasanoğlu, 2023; Velıhanlı, 2022).
Bu çalışma, Zengezur Koridoru üzerine yayımlanmış
akademik literatürün tematik yapısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Araştırmada Dergipark, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında “Zengezur”,
“Zangezur” ve “Zengazur” anahtar kelimeleriyle ulaşılan yayınlar incelenmiştir.
Konu ile doğrudan ilişkili olmayan çalışmalar ve mükerrer kayıtlar dışlandıktan
sonra toplam 70 çalışma analiz kapsamına alınmıştır. Çalışma, nitel araştırma
yöntemlerinden tematik içerik analizi yaklaşımıyla yürütülmüştür. Analiz
sürecinde çalışmaların başlıkları, özetleri, anahtar kelimeleri ve amaç
ifadeleri incelenmiş; açık kodlama yoluyla elde edilen kodlar benzerliklerine
göre üst temalar altında sınıflandırılmıştır.
Analiz sonucunda Zengezur Koridoru literatürünün yedi
ana tema etrafında yoğunlaştığı tespit edilmiştir: jeopolitik ve güvenlik,
ekonomik ve lojistik entegrasyon, Türk dünyası ve kimlik,
enerji-ulaşım-altyapı, riskler ve bölgesel rekabet, hukuki ve tarihsel boyut
ile bölgesel düzen ve sistem dönüşümü. Jeopolitik ve güvenlik teması altında
koridor, Türkiye-Azerbaycan güvenlik iş birliğini güçlendiren ve bölgesel güç
dengelerini etkileyen bir unsur olarak değerlendirilmektedir (Altunsuyu, 2025;
Aydın & Üste, 2022; Polat, 2025). Ekonomik ve lojistik entegrasyon teması
ise koridorun ticaret hacmini artırma, taşıma maliyetlerini azaltma ve
Azerbaycan’ı bölgesel lojistik merkez hâline getirme potansiyeli üzerinde
yoğunlaşmaktadır (Ateş, 2025; Bağırov, 2023; Gasımova & Yurcu, 2023). Enerji,
ulaşım ve altyapı boyutunda koridorun Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’nin enerji
güvenliği, ulaşım ağlarının entegrasyonu ve Avrasya bağlantısallığı açısından
değerlendirildiği görülmektedir (Memmedov & Hasanoğlu, 2023; Özdemir, 2025).
Türk dünyası ve kimlik teması ise koridoru ekonomik bir hat olmanın ötesinde
kültürel, siyasal ve kurumsal bütünleşmenin sembolik zemini olarak ele
almaktadır (Bal, 2024; Jane, 2025).
Bulgular, literatürün özellikle jeopolitik-güvenlik ve
ekonomik-lojistik entegrasyon eksenlerinde yoğunlaştığını göstermektedir. Buna
karşılık hukuki statü, yerel toplumlar, barış inşası, çevresel etkiler ve
Ermenistan merkezli perspektiflerin daha sınırlı biçimde ele alındığı
görülmektedir. Hukuki çalışmalar koridorun “geçit hakkı” ve egemenlik
tartışmaları bakımından önemini ortaya koyarken (Bektaş, 2023), tarihsel
çalışmalar Zengezur’un Sovyet dönemi sınır düzenlemeleri ve tarih yazımı
bağlamındaki tartışmalı konumuna işaret etmektedir (İbrahimova, 2019;
Velıhanlı, 2022). Risk ve rekabet boyutunda ise İran’ın koridora yönelik
kaygıları, alternatif güzergâh arayışları ve bölgesel aktörlerin farklı
pozisyonları öne çıkmaktadır (Dumlu & Şahin, 2024; İnaç & Teryaki, 2025;
Şahin, 2025). Bu yönüyle çalışma, Zengezur Koridoru literatürünün hızla büyüyen
fakat hâlen devlet merkezli, stratejik ve normatif yönelimi güçlü bir araştırma
alanı olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma, mevcut akademik birikimin tematik
haritasını çıkararak gelecek çalışmalar için kuramsal ve yöntemsel boşlukları
görünür kılmayı hedeflemektedir.
Anahtar
Kelimeler: Zengezur
Koridoru, Güney Kafkasya, Jeopolitik, Orta Koridor, Türk dünyası.