Turunçgil Tekeböceği Fındık İçin Çok Önemli Bir Tehdit


Eroğlu M.

Trabzon Ticaret Borsası, cilt.1, sa.54, ss.17, 2020 (Hakemsiz Dergi)

  • Yayın Türü: Makale / Teknik Not
  • Cilt numarası: 1 Konu: 54
  • Basım Tarihi: 2020
  • Dergi Adı: Trabzon Ticaret Borsası
  • Sayfa Sayıları: ss.17

Özet

TURUNÇGİL TEKEBÖCEĞİ, Anoplophora chinensis (Forster, 1771)
FINDIK İÇİN ÇOK ÖNEMLİ BİR TEHDİT

Prof.Dr. Mahmut EROĞLU

KTÜ Orman Fakültesi

Turunçgil Tekeböceği, Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera: Cerambycidae), Doğu Asya kökenli, yabancı istilacı bir türdür. Yabancı İstilacı Türler (YİT), belirli bir bölge için yerli olmayan, ancak bir şekilde ve çoğunlukla insan desteği ile buraya ulaşan,  kalıcı popülasyon oluşturan ve çevreye, ekonomiye ve insan sağlığına zarar verecek düzeyde yayılma eğilimi olan türlerdir. YİT, habitat kaybından sonra biyolojik çeşitlilik için en büyük ikinci tehdittir. YİT’i bu kadar zararlı yapan, ekosistem üzerinde, diğer türlerden çok daha büyük, orantısız bir etkiye sahip olmalarıdır. Geçmişten günümüze, bilinen çok önemli hastalık ve zararlılarla ilgili sorunların merkezinde çoğunlukla YİT yer almaktadır. Yerli ekosistemler üzerindeki etkilerinden dolayı, YİT’le sürekli mücadele edilmekte veya kökü kazınmaya çalışmaktadır. Bu girişimler bazen başarılı olmakta, ancak bazen de asla öngörülemeyen çok kötü sonuçlar ortaya çıkmaktadır.

Turunçgil Tekeböceği (TTB)’nin ülkemizde özellikle Doğu Karadeniz Bölgesindeki varlığı, fındık tarımı açısından çok önemli bir tehdit oluşturmaktadır. TTB’nin en az 26 familya, yetmiş cins ve yüzden fazla odunsu gövdeye sahip bitki türünden beslendiği kaydedilmiştir. Ancak, TTB’nin Bölgedeki yayılış alanında ilk yıllarda değişik türden ağaç ve ağaççıklarda görülen zararı, son yıllarda ulaştığı fındık bahçelerinde, çok büyük oranda fındık ağaçlarında (dallarında) yoğunlaşmış durumdadır.  Sağlıklı ağaçlara saldırabilmekte ve yaşam döngüsünün değişik evrelerinde faklı kısımlarına zarar vermektedir. Üçüncü evrede, gövdenin dip kısmında ve köklerde diri oduna giren larvaları, yukarıya ve aşağıya doğru büyük oyuklar açtıkları diri odunda beslenirler. Zarar gören odunsu gövdeler odundaki oyuk oranına göre kolaylıkla kırılıp devrilebilirler. Bulaştığı bahçelerde aynı yıl içinde her bir fındık ocağında en az iki veya daha fazla sayıdaki fındık ağacında (dalında) oyuk açarak kırılıp yok olmasına neden olabilmektedir.

Araştırmalarımızda, TTB’nin ergin uçuşu mayıstan ağustos sonuna kadar sürmekte ve erginleri bir ay canlı kalmaktadır. Odundaki larva oyuklarının uzunluğu ortalama 12 cm ve tüketim hacmi larva başına ortalama 22 cm3 olmuştur. Ortalama 1 cm çapındaki ergin uçuş delikleri toprak seviyesinden ortalama 5,2 (1-16) cm yukarıdadır. Larva oyuklarının ortalama 6,7 (5-16) cm’si toprak seviyesinden aşağıdadır. Böceğin zararı, ağaç gövdelerinin toprak seviyesinin üstünde 16,1 cm’ye çıkan ve toprak seviyesinin altında 15,5 cm’ye inen kısmında meydana gelmiştir.

24 Ekim 2019 tarihli ve 30928 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 1961 no.lu Cumhurbaşkanı kararı ile TTB ile mücadele ve yok etme çalışması başlatılmış ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile fındık üreticilerine tazminat verme kararı almıştır. Maçka İlçesi Esiroğlu Mahallesinde belirli sayıda fındık üreticisi, bahçelerindeki fındık ocaklarını iş makineleriyle söktürüp, sökülen fındık dalları yakılarak barındırdıkları böcekler yok edilmeye çalışılmıştır. Bu uygulamanın, hedeflenen sonuca ulaşması için böceğin yayıldığı tüm fındık bahçelerini kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekiyor.

Bunun yapılabilmesi için TTB’nin yayıldığı tüm alanların ayrıntılı bir şekilde tespit edilmesi gerekiyor. Şu anda böceğin yayılış alanının sınırlarını ve her yıl gerçekleştirdiği yayılışını tam olarak bilmiyoruz. Geçen yıl fındık hasadının ardından, söküm yapılan fındık bahçelerinin sınırlarından başlayarak özellikle kuzey ve doğu yönlerde yaptığımız incelemelerde böceğin çok daha geniş bir alanda yayılmış olduğu ve yayılışını sürdürdüğünü görülmüştür. İnceleme alanlarında ve sökülüp yakılan fındık ocaklarında her bir ocakta en az iki fındık ağacında (dalında) böceğin oyuklarının olduğu görülmüştür. İnceleme alanlarında, zarar gören fındık ağaçlarının ya kırılmış halde ya da kesilmiş durumda olması, (kesme işlemi çoğunlukla uçuş deliklerinin, yani larva oyuklarının daha yukarısından yapılmaktadır) her yıl meydana gelen dal kaybının çok ciddi bir düzeyde olduğu anlaşılmaktadır.

Bu böceğin bölgeden tamamen yok edilmesi topyekûn bir mücadele gerektiriyor. Bu mücadelede devlet desteği yanında fındık üreticisinin de desteğine ihtiyaç duyulmaktadır. Böceğin bir fındık bahçesindeki varlığı, bulaşma yoğunluğu kolaylıkla belirlenebilir. Böceğin erginleri, odundaki larvaları ve özellikle larva oyukları üreticiler tarafından tanınmakta, bir alandaki varlığı çeşitli belirtilerden kolaylıkla anlaşılabilmektedir. Böceğin toptan yok edilmesini hedefleyen mücadelede öncelikle yayılış alanlarının, yayılma yön ve eriminin çok net bir şekilde belirlenmesi gerekir. Gerek böceğin yayılışının ortaya konmasında, gerekse de yok etme çalışmalarının gerçekleştirilmesinde üreticilerin çok yararlı destekleri olabilir. Bu destek için önce üreticiler çok iyi bilgilendirilmeli, konun önemi ve tehdit boyutu kendilerine anlatılmalıdır.