Akademik Veri Yönetim Sistemi
Uluslararası Katılımlı 78. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.1, (Özet Bildiri)
Yer bilimlerinde gravite ve manyetik yöntemler, yer
altındaki yoğunluk ve manyetik duyarlılık farklarından kaynaklanan potansiyel
alan değişimlerini inceleyerek sığ ve derin yapıların modellenmesinde hızlı ve
ekonomik çözümler sunar. Bu yöntemlerin entegre kullanımı; tektonik unsurların,
sedimenter havza derinliklerinin ve Moho süreksizliğinin belirlenmesinde sismik
çalışmaları tamamlayıcı, yüksek çözünürlüklü bir yaklaşım sağlar. Bu çalışma,
Orta Anadolu Bölgesi’nin karmaşık kabuk yapısını yer ve hava gravite verileri
ile havadan manyetik anomali verilerini birlikte kullanarak çok parametreli bir
yaklaşımla modellemeyi amaçlamaktadır.
Çalışma alanı; kuzeyde Pontid Kuşağı, güneyde
Toroslar ve doğuda Kırşehir Masifi arasında, Alp-Himalaya orojenik kuşağının
kritik bir kesiminde yer almaktadır. Üç farklı kıta bloğunun çarpışması ve
aralarındaki yitim süreçleri sonucu gelişen karmaşık litosferik yapı, bölgesel
jeodinamik ve sismotektonik açıdan önemli bir araştırma alanı sunmaktadır.
Gravite verileri kabuk geometrisi ve dikey yoğunluk değişimlerini ortaya
koyarken; manyetik veriler magmatik sokulumların, ofiyolitik birimlerin, kalın
sedimenter havzaların ve gömülü yapısal unsurların belirlenmesine katkı
sağlamaktadır.
4°x3°’lik alanı kapsayan gravite verileri EGM2008
modelinden, manyetik veriler EMAG2 veri setinden temin edilmiştir. Gerekli
düzeltmeler sonrası veriler 2B modelleme için hazırlanmıştır. Kuzey-güney ve
doğu-batı yönlü, 1’er derecelik aralıklarla alınan toplam 6 profil üzerinden
modelleme gerçekleştirilmiştir. Profil hatları; üç kıta bloğunun çarpışmasına
bağlı kabuksal kalınlaşma zonlarını, bloklar arasında gelişen sedimenter havza
kalınlıklarını ve manyetik anomali haritasında belirgin olarak izlenen anomalileri
keserek bunlarla ilişkili olabilecek magmatik sokulumlar ile Kapadokya ve
Galatya volkanik alanları gibi jeolojik yapıları ortaya koyacak şekilde
seçilmiştir. Başlangıç modeli olarak önceki jeofizik çalışmalar ve Crust 1.0
modeli dikkate alınmıştır.
Profillerden elde edilen sonuçların
birleştirilmesiyle oluşturulan 3B modele göre kabuk kalınlığı 27–42 km arasında
değişmektedir. Haymana ve Tuz Gölü havzalarında tortul birimler 8–10 km
kalınlığa ulaşmaktadır. Manyetik veriler kenet kuşakları boyunca pozitif
anomaliler göstermekte; özellikle Kırşehir-Toros blokları arasındaki İç Torid
kuşağı boyunca KB-GD doğrultulu belirgin bir anomali şeridi izlenmektedir.
Galatya ve Kapadokya volkanik alanlarında pozitif anomaliler gözlenirken,
negatif anomaliler kalın sedimenter havzalarla koreledir.
Kabuk kalınlığındaki değişimler, kıtasal çarpışmaya
bağlı kabuksal kalınlaşma ile Orta Anadolu’daki olası litosferik incelme
süreçlerini birlikte işaret etmektedir. Sonuç olarak, bölgenin litosferik
yapısı güncel potansiyel alan verileriyle bütüncül bir yaklaşımla ortaya
konmuştur.