Yasaklardan Modern Denetime: Osmanlı Devleti’nin İçki Tüketimine ve Meyhânelere Yaklaşımı


Creative Commons License

Erdinçli İ.

Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi/Journal of Modern Turkish History, ss.1-32, 2020 (ESCI İndekslerine Giren Dergi)

  • Basım Tarihi: 2020
  • Dergi Adı: Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi/Journal of Modern Turkish History
  • Sayfa Sayıları: ss.1-32

Özet

İçki, benimsenen dinin etkisiyle doğrudan doğruya yasaklansın veya yasaklanmasın Türk toplumlarının gündelik hayatında çeşitli şekillerde tüketilmiştir. Bu içki tüketimi, eski Türk, İslâm, İran ve Anadolu’da karşılaştıkları Bizans etkisiyle harmanlanarak Selçuklular vasıtasıyla Osmanlı Devleti’ne taşınmıştır. Osmanlı Devleti ise, hem fethedilen İstanbul’un hem de kendilerinden önceki Türk-İslam devletlerinin içki ve meyhânelere dair birikimini devralarak daha da geliştirmiştir. Son dönem Osmanlı araştırmacıları, içki tüketimi ve meyhânelere artan ölçüde ilgi göstermeye başlamıştır. Konuyla ilgili belli dönemlere yoğunlaşan az sayıda çalışma, Osmanlı Devleti’nin yasaklayıcı müdahalelerini, Müslüman bir kimliğe sahip olmasıyla açıklamaktadır. Buna göre içkinin haram, günah ve suç olması, genel anlamda bizatihi içkinin ve meyhânelerin kendisini de suçlu hale getirmektedir. Üstelik ulaşılan sonuçlar, ya incelenen döneme özgü bir niteliğe indirgenmekte ya da genelleştirilmektedir. Fakat bu değerlendirmeler, hem klâsik hem de yenileşme döneminde içki tüketimine ve meyhânelere yönelik müdahalelerde bulunmayan padişahların yaklaşımını açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, özellikle yenileşme döneminde Osmanlı Devleti’nin içki tüketimine ve meyhânelere yönelik nasıl bir yaklaşıma sahip olduğunu ağırlıklı olarak İstanbul özelinde seçilen örnekler ışığında belirlemek amacıyla planlanmıştır. Değişen unsurların belirlenebilmesi ise, öncelikle mevcut durumun ne olduğunun saptanmasını gerekli kılmıştır. Bu makalede, Osmanlı Devleti’nin içki tüketimine ve meyhânelere yönelik müdahalesi, klâsik ve modern olmak üzere ikiye ayrılarak tanımlanmakta ve açıklanmaktadır. Osmanlı Devleti’nin çok daha kapsayıcı bir müdahale mantığına sahip olduğunu ileri süren bu çalışma, şer‘îye sicilleri, arşiv belgeleri, belli başlı kronikler, seyahatnameler, hatıratlar ve araştırma eserleri olmak üzere oldukça çeşitli nitelikteki kaynaklara dayanmaktadır.