Türkiye’de arazi ve arsa düzenlemelerinde geri dönüşüm sorunları

Terzi F.

Jeodezi ve jeoinformasyon dergisi (Online), cilt.13, sa.2, ss.219-243, 2026 (TRDizin)

Özet

Arazi ve arsa düzenlemesi (AAD), imar planlarının sahaya aktarılmasında ve mülkiyet yapısının kamu yararı doğrultusunda yeniden kurulmasında kullanılan en etkili plan uygulama araçlarından biridir. Bununla birlikte, AAD işlemlerinin idari yargı tarafından iptal edilmesi, tapu sicilindeki tescilleri hukuki dayanaktan yoksun hale getirmekte ve kök parsele dönüşü içeren karmaşık bir geri dönüş sürecini gündeme getirmektedir. Bu çalışma, AAD işlemlerinin iptali sonrasında ortaya çıkan geri dönüş zorunluluğunu güncel mevzuat çerçevesinde incelemekte, literatürde bütüncül biçimde ele alınmamış üç temel sorun alanına odaklanmaktadır. Bunlar, mülga mevzuat döneminde tesis edilen kamu ortaklık payı (KOP) uygulamasından kaynaklanan hisselerin güncel sisteme nasıl entegre edileceği, bedele dönüştürme işlemlerinin iptal sonrasında nasıl tasfiye edileceği ve imar hakkı aktarımı (İHA) ile kurulan yeni mülkiyet ilişkilerinin geri dönüş sürecinde nasıl korunacağıdır. Bu kapsamda çalışma, mevzuat analizi ve literatür incelemesini, KOP, bedele dönüştürme ve İHA’ya ilişkin üç sayısal örnek uygulama ile birlikte değerlendirmektedir. Çalışma sonucunda; KOP, bedele dönüştürme ve İHA içeren dosyalarda geri dönüşün, işlemin tesis edildiği dönemin hukuki kurgusu ile güncel mevzuatın gereklerini birlikte dikkate alan çok katmanlı bir tasfiye süreci olduğu, özellikle donör parsellere yapılan ödemelerin tasfiyesi ile aktarılan imar hakkının değer ve kapasite bakımından korunmasına ilişkin açık mevzuat hükümlerine ihtiyaç bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.