Akademik Veri Yönetim Sistemi
Ziya Gökalp’in Eğitime Dair Düşünceleri, H. Öksüz,B. Sevinç,A.Köksal, Editör, Berikan Elektronik Basım Yayın, Ankara, ss.181-198, 2025
Ziya Gökalp (1876-1924), Halil İnalcık’a göre “yüzyıla
damgasını vuran düşünür”; Şerif Mardin’e göre “Namık Kemal’den sonra ikinci
modern Türk teorisyenidir”. “Yeni bir
insan ve toplum modeli oluşturulması konusunda sosyolojik kavram ve görüşlerden
hareket eden ilk düşünürdür. 48 yıllık ömrüne pek çok önemli eser ve düşünceyi
sığdırdı. Eğitimden kültüre, tarihten siyasete değin geniş bir yelpazede
çalışmalar yaparak hem dönemin hem de geleceğin entelektüel zeminini oluşturdu.
Türk düşünce dünyasında derin izler bıraktı. II. Meşrutiyet ile
Cumhuriyet’in ilk yılları arasında toplumsal değişimin en hararetli ve
çalkantılı olduğu bir dönemde yaşadı. Osmanlı
İmparatorluğu döneminde aydınların sürgün edildikleri şehirlerden biri olan
Diyarbakır’da doğmuş olması, o dönemin sosyal, siyasi ve kültürel koşullarını
daha derinlemesine anlamasına ve bazı önde gelen aydınlarla tanışmasına fırsat
verdi. Çevresi, menşei, ailesi ve müstesna kişiliği, ona savaşlar ve
devrimlerle geçen dramatik bir dünyada önemli bir kılavuz rolü kazandırdı. Bu
çalışmanın odağında, Ziya Gökalp’in eğitime dair düşünceleri yer almaktadır. Eğitimle
ilgili düşüncelerini ve eğitimci kimliğini doğru bir şekilde anlayabilmek için,
hayat hikâyesinden kesitler sunarak entelektüel birikiminin nasıl
şekillendiğini ve yaşadığı dönemin toplumsal, kültürel ve siyasi koşullarını
gözler önüne sermek büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede ilk olarak biyografik
arka plan sunulacak, sonrasında ise eğitime ilişkin görüşleri ele alınacaktır.
Ziya Gökalp (1876–1924) is described by Halil İnalcık as “a thinker who
left his mark on a century,” and by Şerif Mardin as “the second modern Turkish
theorist after Namık Kemal.” He is regarded as the first thinker to approach
the construction of a new model of human beings and society through
sociological concepts and perspectives. Despite his relatively short life of
forty-eight years, he produced numerous influential works and ideas. Through
his studies spanning a wide range of fields—from education and culture to
history and politics—he laid the intellectual foundations of both his own era
and future generations, leaving a profound imprint on Turkish intellectual life.
Gökalp lived during one of the most intense and turbulent periods of social
transformation, spanning from the Second Constitutional Era to the early years
of the Republic.
Being born in Diyarbakır, one of the cities to which intellectuals were
exiled during the Ottoman period, provided him with the opportunity to gain a
deeper understanding of the social, political, and cultural conditions of the
time and to become acquainted with leading intellectual figures. His
environment, origins, family background, and distinctive personality endowed
him with a guiding role in a dramatic world shaped by wars and revolutions.
The focus of this study is Ziya Gökalp’s views on education. In order to
accurately understand his educational thought and his identity as an educator,
it is essential to present elements of his life story and to reveal how his
intellectual formation was shaped, as well as the social, cultural, and
political conditions of the period in which he lived. Within this framework,
the study first provides a biographical background and subsequently examines
his views on education.