Kırsal Mimari ve Mezar Taşı Geleneği Üzerine Bir Değerlendirme: Trabzon Vakfıkebir Ortaköy Mahallesi Merkez Camii ve Haziresi
Karadenız 20th Internatıonal Conference On Socıal Scıences, Rize, Türkiye, 26 - 28 Haziran 2026, ss.819-834, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Rize
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.819-834
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Trabzon ili Vakfıkebir ilçesine bağlı Ortaköy Mahallesi’nde yer alan Ortaköy Camii ile camiye bitişik hazirede bulunan 35 mezar taşını konu edinmektedir. Kitabelerinden elde edilen verilere göre cami, Hicrî 1293–1296 (M.1876–1879) yılları arasında inşa edilmiş olup geç Osmanlı döneminde Karadeniz kırsalında yaygınlaşan cami mimarisinin tipik özelliklerini yansıtmaktadır. Hazirede bulunan mezar taşları 1892–1950 yılları arasına tarihlenmekte ve Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e uzanan geçiş sürecinin taş sanatı üzerindeki etkilerini açık biçimde ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında mezar taşları tipoloji, kitabe
içeriği ve bezeme özellikleri bakımından incelenmiş; erkek mezar taşlarının daha sade, kadın mezar taşlarının ise bitkisel ve sembolik motifler açısından daha zengin olduğu tespit edilmiştir.
Ayakucu şahidelerinde yoğun biçimde kullanılan servi, çam, asma-üzüm ve vazodan çıkan bahar dalları gibi bezemeler, ölüm sonrası diriliş, bereket ve cennet tasavvurlarını simgeleyen ikonografik bir anlatı sunmaktadır. Bazı örneklerde görülen ibrik motifi, “Hu Allah” ibaresi ve
Mevlevi başlığının yer aldığı taşlar, bölgedeki tasavvufî inanç dünyasının mezar taşı sanatına yansımalarını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Ortaköy Camii ve haziresi, Vakfıkebir kırsalının
sosyo-kültürel hafızasını yansıtan bütüncül bir kültürel peyzaj örneği olarak değerlendirilmektedir.
This study focuses on the Ortaköy Mosque and the 35 tombstones located in the cemetery (hazire) adjacent to the mosque in Ortaköy Quarter of Vakfıkebir district, Trabzon. According to the data obtained from the inscriptions, the mosque was constructed between 1293–1296 AH (1876–1879 AD) and reflects the typical characteristics of rural mosque architecture that became widespread in the Black Sea region during the late Ottoman period. The tombstones in the hazire are dated between 1892 and 1950, clearly demonstrating the effects of the transition process from the Ottoman Empire to the Early Republican period on funerary stone art. Within the scope of the study, the tombstones were examined in terms of typology, inscription content,
and decorative features. It was determined that male tombstones are generally plainer, whereas female tombstones display a richer repertoire of vegetal and symbolic motifs.
Decorative elements frequently used on the footstones, such as cypress, pine, vine-grape motifs, and spring branches emerging from vases, present an iconographic narrative symbolizing rebirth after death, fertility, and the imagery of paradise. In some examples, the presence of ewer motifs, the inscription “Hu Allah,” and Mevlevi headgear reflects the influence of Sufi belief systems on the funerary art tradition of the region. In this respect, Ortaköy Mosque and its hazire can be regarded as an integrated cultural landscape reflecting the socio-cultural memory of rural Vakfıkebir.