Trabzon İli Araklı İlçesi Aytaş Köyü Kaya Düşme Tehlikesinin Üç Boyutlu Analizlerle Değerlendirilmesi ve Islah Önlemlerinin Belirlenmesi
Uluslararası Katılımlı 78. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye, 13 - 17 Nisan 2026, ss.418, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.418
- Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma kapsamında, Trabzon İli Araklı İlçesine bağlı Aytaş Köyü Düz Mahallesi’nin doğu kesiminde yer alan yamaçta meydana gelen kaya düşme olayları değerlendirilmiş ve kaya düşme tehlikesinin azaltılmasına yönelik bir uygulama projesi hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle proje sahasına ait sayısal haritalar kullanılarak alanın üç boyutlu katı modeli oluşturulmuştur. Arazi çalışmaları sırasında kaynak kaya konumları, potansiyel risk oluşturan serbest bloklar ve mevcut kaya düşme izleri belirlenmiş; elde edilen bu veriler üç boyutlu analizlerde girdi olarak kullanılmıştır. Gerçekleştirilen üç boyutlu kaya düşme analizleri ile kaynak kayadan kopması muhtemel blokların hareket güzergâhları, sıçrama yükseklikleri ve darbe enerjileri hesaplanmıştır. Ayrıca, üç boyutlu sayısal arazi modellerinden elde edilen veriler doğrultusunda, kaya düşme riskini en aza indirmeye yönelik farklı ıslah alternatifleri değerlendirilmiş ve tüm veriler bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak proje sahası için en uygun ıslah yöntemi veya yöntemleri belirlenmiştir. Proje sahasının litolojik özellikleri (kırıklı-çatlaklı ve ileri derecede ayrışmış kaya kütleleri ile sınırlı sayıda süreksizlik içeren, ayrışma derecesi düşük kaya kütleleri), topografik özellikleri (yamaç ve şev yüksekliği, doğrultusu ve eğimi), ulaşılabilirlik durumu, inşaat uygulaması yapılabilecek alan mevcudiyeti, bitki örtüsünün varlığı (ormanlık alanlar ve seyrek çalılık), kaynak kaya konumları ve kütle hareketinin potansiyel etkileri dikkate alınarak proje konusu yamaç altı farklı bölgeye ayrılmıştır. Kaya düşme analizleri her bir bölge için ayrı ayrı gerçekleştirilmiştir. Üç boyutlu kaya düşme analizlerinde, her bölge için 100 kg (30 cm × 30 cm × 50 cm), 500 kg, 1000 kg ve 2000 kg (1 m × 1 m × 0,8 m) kütleye sahip bloklar modellenmiş; her bölgede kaynak kayanın en yüksek noktasından olmak üzere 50 adet blok düşürülmüştür. Analizler sonucunda blok darbe enerjilerinin blok boyutuna bağlı olarak 200 kJ ile 2260 kJ arasında değiştiği, sıçrama yüksekliklerinin ise genel olarak 1–2 m seviyelerinde olmakla birlikte bazı kesimlerde 10 m’yi aştığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, çalışma sahasının farklı bölgeleri için farklı kapasitelere sahip çelik kaya düşme bariyerleri tasarlanmış; ayrıca serbest blokların temizlenmesi ve kaya blokları üzerinde gelişmiş ağaçların kesilmesi gibi tamamlayıcı önlemler önerilmiştir.
Within the scope of this study, rockfall events occurring on the slope located in the eastern part of Düz District, Aytaş Village, Araklı District of Trabzon Province were evaluated, and an implementation project aimed at reducing rockfall hazard was prepared. Initially, a three-dimensional solid model of the project area was generated using digital maps. During field investigations, source rock locations, potentially hazardous free blocks, and existing rockfall traces were identified, and these data were used as input parameters for three-dimensional analyses. Through three-dimensional rockfall analyses, the potential trajectories, bounce heights, and impact energies of blocks likely to detach from the source rock were determined. In addition, various mitigation alternatives aimed at minimizing rockfall risk were evaluated based on numerical data derived from three-dimensional digital terrain models. All collected data were assessed using a holistic approach, and the most suitable mitigation method or combination of methods for the project area was identified. The project area was divided into six different zones by considering lithological characteristics (highly fractured and weathered rock masses, as well as rock masses with low degrees of weathering and limited discontinuities), topographic features (slope and cut height, orientation, and inclination), accessibility conditions, availability of construction areas, vegetation cover (forested areas and sparse shrublands), source rock locations, and the potential impact of mass movements. Rockfall analyses were conducted separately for each zone. In the three-dimensional rockfall analyses, blocks with masses of 100 kg (30 cm × 30 cm × 50 cm), 500 kg, 1000 kg, and 2000 kg (1 m × 1 m × 0.8 m) were modeled for each zone. In each zone, 50 blocks were released from the highest point of the source rock. The analysis results indicated that block impact energies varied between 200 kJ and 2260 kJ depending on block size, while bounce heights were generally in the range of 1–2 m but locally exceeded 10 m. Based on these findings, steel rockfall barriers with different energy capacities were designed for different zones of the study area. In addition, supplementary mitigation measures such as scaling of free blocks and removal of trees growing on unstable rock masses were recommended.