Karayolu Ulaşımında Karbon Fiyatlaması ve Düşük Emisyon Bölgesi Ücretleri: Türkiye'nin Mali Araç Tasarımındaki Konumu
Vergilemede Güncel Trendler II, Esra Uygun, Editör, Özgür Yayınları, Gaziantep, ss.29-56, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.58830/ozgur.pub1495.c5969
- Yayınevi: Özgür Yayınları
- Basıldığı Şehir: Gaziantep
- Sayfa Sayıları: ss.29-56
- Editörler: Esra Uygun, Editör
- Karadeniz Teknik Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Karayolu ulaşımı, içselleştirilmesi farklı matrahlar gerektiren iki dışsallık üretmektedir: karbon salımının zararı salımın yerinden bağımsız olduğundan ton karbondioksit üzerinden, hava kirliliğinin zararı ise maruz kalan nüfusa bağlı olduğundan aracın emisyon sınıfı ile girdiği alan ve zaman dilimi üzerinden vergilendirilebilmektedir. Bu ayrım karbon fiyatlaması ile düşük emisyon bölgesi ücretini iki ayrı mali araç olarak öne çıkarmaktadır. Çalışma, iki aracı Avrupa uygulamalarıyla karşılaştırarak Türkiye'nin konumunu mali araç tasarımı açısından belirlemeyi amaçlamaktadır. Bulgulara göre karayolunda karbon fiyat sinyali tümüyle akaryakıt özel tüketim vergisinden (ÖTV) doğmakta, litre esaslı maktu matrah nedeniyle yakıtın karbon içeriğine göre farklılaşmamaktadır. Kentsel katmanda matrah dışsallıkla örtüşecek biçimde tanımlanmış, ancak yönetmelik eki LPG'li araçlar, motosikletler ve doğalgazlı otobüsler için emisyon sınıfı öngörmemiş, tarife ölçütü ve muafiyet süresi belirlenmemiştir. Çalışma, yeni bir vergi ihdası yerine akaryakıt ÖTV'sinin hasılat nötr biçimde karbon içeriğine bağlanmasını ve iki aracın birbirini tamamlayacak biçimde kurgulanmasını önermektedir.