19th Century Male Tombstones in Trabzon Sülüklü Cemetery – IV (1875-1899) Trabzon Sülüklü Mezarlığında Bulunan 19. Yüzyıl Erkek Mezar Taşları-IV (1875-1899)

Creative Commons License

Önal R. Ç.

Osmanli Mirasi Arastirmalari Dergisi, cilt.13, sa.36, ss.492-521, 2026 (Scopus)

Özet

Bu çalışma, Trabzon’un modern dönem mezarlıklarından biri olan Sülüklü Mezarlığı’nda yer alan ve 19.
yüzyılın son çeyreğine tarihlenen erkek mezar taşlarını konu edinmektedir. Mezarlıkta toplam 230 adet 19. yüzyıl erkek
mezar taşı bulunmakta olup, 1800–1874 yılları arasına ait olanlar daha önce üç ayrı çalışma ile literatüre
kazandırılmıştır. Bu bağlamda, çalışmanın temel amacı yalnızca son çeyreğe ait taşları belgelemek değil, aynı zamanda
önceki dönemlere ait verilerle birlikte değerlendirme yaparak, 19. yüzyıl Osmanlı taşra mezar taşı geleneğinin genel
karakterini ortaya koymaktır. Araştırma sahasındaki tüm mezar taşları yerinde incelenmiş; konum tespiti yapılmış,
ölçümleri alınmış, kitabeleri transkribe edilmiş ve fotoğrafları çekilmiştir. İki boyutlu çizime uygun örneklerin dijital
ortamda cephe çizimleri yapılmış, tüm taşlar form ve süsleme özellikleri açısından değerlendirilerek kataloglanmıştır.
Taşlar üzerinde yer alan şahıs adları, meslekler, yer adları, ölüm nedenleri gibi sosyo-kültürel verilerin yanı sıra; dua,
af dileme ve nasihat içeren kitabe metinleri, şiirleri yazan şairler ile yazıları taşa işleyen hattatların kimlikleri tespit
edilmiştir. Ayrıca yazıların dizilişi, serlevha düzeni, taş formları, başlık tipleri ve bezeme gibi unsurlar detaylı biçimde
analiz edilerek, bu mezar taşlarının Osmanlı dönemi mezar taşı geleneği içindeki yeri belirlenmiştir. Sülüklü
Mezarlığı’nda bulunan 19. Yüzyıl erkek mezar taşlarının merkeze alındığı bu çalışma, belgeleyici yönüyle yerel
Osmanlı mirasını tanıtmaya katkı sağlamayı hedeflerken, aynı zamanda 19. yüzyılda başkent İstanbul dışında da etkili
olan Batı sanat anlayışlarının taşradaki yansımalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
This study focuses on the male tombstones dating to the last quarter of the 19th century in Sülüklü Cemetery, one of the modern-period burial grounds of Trabzon. The cemetery contains a total of 230 male tombstones from the 19th century, with those dated between 1800 and 1874 previously documented in three separate monographic studies. Accordingly, the primary aim of this study is not only to document the tombstones from the final quarter of the century but also to evaluate them in conjunction with earlier examples in order to reveal the overall characteristics of 19th-century Ottoman provincial tombstone traditions. All tombstones within the study area were examined in situ, with their locations determined, dimensions measured, inscriptions transcribed, and photographs taken. Two-dimensional digital elevation drawings were produced for those suitable, and all tombstones were catalogued and evaluated in terms of their formal and ornamental features. In addition to sociocultural data such as personal names, professions, place names, and causes of death, the inscriptions were analyzed in terms of religious supplications, pleas for forgiveness, and advisory expressions. The names of the poets who composed the epitaphs and the calligraphers who engraved the inscriptions were also identified. Moreover, the layout of inscriptions, serlevha (heading) structure, tombstone shapes, serpuş (headgear) types, and decorative motifs were meticulously analyzed to determine the place of these tombstones within the broader Ottoman gravestone tradition. By focusing on Sülüklü Cemetery, this study aims not only to contribute to the documentation and preservation of local Ottoman heritage but also to reveal how Western artistic trends that prevailed in the 19th century were reflected in provincial areas beyond the imperial capital, Istanbul.