Halil Rıza Ulutürk'ün Şiirleri (Metin -Fiil- Sözlük)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Osman Albayrak
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Bahadır Güneş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Halil Rıza Ulutürk, Sovyetler Birliği dönemi Azerbaycan Edebiyatında (1920-1991) öne çıkan şair ve akademisyenlerden biridir. Sovyet coğrafyasında, yaşadığı dönemin yerli, yabancı şair ve fikir adamlarıyla tanışmış, ayrıca sanatsal ve ideolojik açıdan kendine özgü tarz oluşturmuş bir kişiliktir. Bu durum eserlerinde kullanmış olduğu gerek dil gerekse konu bakımından kendini göstermektedir. Türkçenin kullanımına verdiği önem ve baskıcı Sovyet rejimine karşı Azerbaycan Azadlık Hareketi'nde bir fikir adamı olarak öne çıkması, onu çağdaşları arasında ayrı bir yere koymaktadır. Bu çalışmada, Halil Rıza Ulutürk'ün sanat hayatının farklı dönemlerinde yazdığı Seven Gözler (1959), Gollarını Geniş Aç! (1963), Doğmalıg (1977), Menden Başlanır Veten (1988), Davam Edir 37 (1992) adlı beş şiir kitabının Kiril alfabesinden Latin alfabesine aktarımı yapılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, şairin hayatı, sanatı ve eserleri üzerine tespitler yapılmıştır. Yapı bakımından fiiller basit, türemiş ve birleşik fiiller olarak incelenmiş şiirlerde tespit edilen yapılar üzerinden örnekler verilmiştir. Sıfat-fiil yapan ekler taşıdıkları zaman ifadelerine göre ele alınmıştır. Zarf-fiiller de eklere göre tasnif edilmiş ve eklerin yapıları ve anlam özellikleri tespit edilmiştir. Şiirlerden yola çıkarak Azerbaycan Türkçesindeki fiil çekimleri bildirme ve tasarlama kipleri şeklinde tasnif edilip incelenmiş, şahıslara göre çekimleri değerlendirilip örnekler verilmiştir. Sözlük kısmında ise kelimelerin Türkiye Türkçesi karşılıkları verilip dizin hâlinde sunulmuştur.