Kitabu Adabu't-Talibin (Tenkitli Metin -Fiil-Dizin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Berat KUL

Danışman: Bahadır Güneş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu Çalışma, Kitâbu Âdâbu't-Tâlibîn adlı eserde yer alan fiillerin dilbilgisel bakımdan incelenmesine dayanmaktadır. Bu amaçla incelemeye konu olan metindeki fiiller yapım ve çekim morfolojisi açısından incelenmiştir. Çalışmada elde edilen fiil malzemesi, temelde iki bölüm halinde incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, "Yapı Bakımından Fiiller" başlığı altında basit, türemiş ve birleşik fiiller incelenmiştir. İkinci bölümde ise "Çekim Bakımından Fiiller" başlığı altında, fiillerin aldıkları zaman ve kip ekleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde eserin tenkitli metni çeviri yazı ile Latin alfabesine aktarılmıştır. Çalışmanın sonuna alanla ilgili araştırma yapanların incelenen fiillere daha rahat erişimini sağlamak amacıyla fiil dizini eklenmiştir. Fiiller, anlamca zengin ve yapıca çeşitli kelime türleridir. Bir dildeki fiiller, dilin tarihî gelişimini ve yüzyıllar boyunca dilde meydana gelen anlam ve dil bilgisi değişmelerini görme imkânı sunar. Türkiye Türkçesindeki fiillerin ve aldıkları çeşitli eklerin işlevlerini anlamak için, Türkçenin tarihî seyri içindeki değişmelerinin iyi anlaşılması gerekmektedir. Bu amaçla Türkiye Türkçesinin tarihî dönemi olan eski Aanadolu Türkçesinin ve Osmanlı Türkçesinin iyi anlaşılması gerekmektedir. Bunun için eski Anadolu Türkçesi döneminden Osmanlı Türkçesine geçiş evresinde yazılmış olan Kitâbu Âdâbu't-Tâlibîn adlı eser üzerinde fiil incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Fiil, Kitâbu Âdâbu't-Tâlibîn, Fiilde Yapı, Fiilde Çekim, Dizin