II. Abdülhamid Dönemi kamu diplomasisi uygulamaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İRFAN SANCAK
Danışman: Coşkun Topal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti'nin en sıkıntılı dönemlerinden birinde, 1876-1909 yılları arasında tahtta kalan II. Abdülhamid geçmişten günümüze, takip ettiği politika ile çokça tartışılan bir figür olmuştur. İdeolojik kaygılar güdülerek lehinde ya da aleyhinde yazılan eserler bilimsellik yönü ile sorunlu olmaktadır. II. Abdülhamid hakkında yapılan bilimsel çalışmalar ise genelde tarih disiplini içerisindeki çalışmalar olup uluslararası ilişkiler temelli bir bakış açısından yoksundurlar. Bu nedenle kamu diplomasisi gibi, söz konusu dönemde takip edilen bazı politikaları açıklayıcı kavramlar bu çalışmalarda yer bulamamıştır. Türkiye'de özellikle son yıllarda II. Abdülhamid dönemini konu edinen çok sayıda tez yazılmış olsa da bu çalışma, dönemi uluslararası ilişkiler disiplinine ait bir kavram olan kamu diplomasisi bağlamında ele alan ilk çalışmadır. Çalışmanın bu yönüyle söz konusu dönemde takip edilen dış politikanın ve bu politikanın günümüzdeki yansımalarının daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunması hedeflenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde dönemin politikası için açıklayıcı kavram olarak önerilen kamu diplomasisi geniş bir çerçevede ele alınmış, geçmişten günümüze uygulama alanları ve araçları örneklerle ortaya konulmuştur. İkinci bölümde dönemin büyük güçleri bağlamında uluslararası sistem ve Osmanlı Devleti'nin askeri ve ekonomik durumu açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde II. Abdülhamid'in kamu diplomasisi faaliyetleri, birinci bölümde açıklanan alanlar ve araçlar bağlamında değerlendirilmiştir. Bu yapılırken temel kaynak olarak tarih disiplini içerisinde yapılan çalışmalar esas alınmış, bu şekilde yeterli veriye ulaşılamadığı durumlarda arşiv belgelerinden ve dönemin yayınlarından faydalanılmıştır. Bu çalışmanın hipotezi öncelikle bugün uluslararası ilişkilerde yaygın bir kullanım alanı bulan kamu diplomasisinin daha o dönemde II. Abdülhamid tarafından öneminin fark edildiği ve bu alanda birçok faaliyetin gerçekleştirilmiş olduğudur. Bu bağlamda II. Abdülhamid'in Osmanlı coğrafyası dışındaki Müslümanlara yönelik yürüttüğü faaliyetlerin Panislamist politikanın araçları değil, Halifelik makamı da kullanılarak Osmanlı Devleti'nin bekasını merkeze alan yumuşak güce dayalı kamu diplomasisi faaliyetleri olduğu iddia edilmektedir. Çalışmanın ilgili bölümünde yer verilen bilgiler söz konusu hipotezi desteklemektedir. II. Abdülhamid'in zaman zaman doğrudan inisiyatif kullanarak, zaman zaman da doğan fırsatları değerlendirerek gerçekleştirdiği faaliyetlerin bugünkü anlamda bir kamu diplomasisi faaliyeti olarak nitelendirilebileceği ve bununla Osmanlı Devleti'nin yumuşak gücünü artırarak varlığını muhafaza etmeyi amaçladığı anlaşılmaktadır.