Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Oğuzhan Bal
Danışman: İsmail Köse
Özet:
Soğuk Savaş sonrası dönemde güvenlik odağı devletten bireye doğru dönüşmeye başlamıştır. Birleşmiş Milletler Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi sonrasında evrensel bir uluslararası insan hakları standardı oluşturma çabası Soğuk Savaş döneminde pek mümkün olmamıştır. Soğuk Savaş'ın getirdiği iki kutuplu ortam ve ideoloji üzerinden süren kutuplaşma, dönemin bitmesiyle farklı mecralara kaymıştır. Özellikle din ve milliyetçiliğin güç kazanmasıyla devlet içi çatışmalar artmaya başlamıştır. Bu çatışmalar sonrası ortaya insani krizler çıkmış ve bu krizlerin sona erdirilebilmesi için insani müdahale kavramı uluslararası ilişkiler disiplinin başat konularından biri haline gelmiştir. Disiplinde kendine önemli bir yer edinen insani müdahale kavramıyla ilgili tartışmalar günümüzde sürmektedir. İnsani müdahale kavramı, 1648 Westphalia Antlaşması'ndan beri uygulamada olan klasik devlet egemenliği anlayışına meydan okumaktadır. İnsani müdahale her ne kadar evrensel amaçlarla yapılsa da devletlerin içişlerine karışmama kuralını ihlal ettiği için kabul edilmesi ve üzerinde uzlaşılması zor bir kavramdır. İnsani müdahale kavramı geldiği nokta itibariyle devlet egemenliği ve içişlerine karışmama kuralının yeniden değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durmaktadır. Konu insan hayatı olunca kavram uluslararası kamuoyu tarafından oldukça destek görmektedir. Özellikle yeni iletişim araçları sayesinde haberleşmenin eriştiği hız, insani krizlerin gizli kalmasını engellemektedir. Bu sayede hem vatandaşlar kendi devletlerine insani krizi sonlandırması için ciddi bir baskı yapabilmekte hem de insani krize sebep olan ülkeleri toplumda itibarsızlaştırmaktadır. Soğuk Savaş sonrası uluslararası ilişkiler disiplininde oldukça popüler bir kavram haline gelen insani müdahale gerek kırılgan yapısı gerekse de manevi sorumluluğu sebebiyle oldukça hassas bir kavramdır. Objektif kriterlere dayandırılmaması halinde suiistimale açık olan bu kavram, hareketsiz kalınması halinde ise sorunların büyümesine neden olabilmektedir. Hem insani krizlerin artmaması hem de kavramın suiistimal edilerek uluslararası toplumdaki güvenilirliğinin sarsılmaması adına bugüne kadar atılan en ciddi adım 2001 yılında yayınlanan Koruma Sorumluluğu raporudur. Bu raporla birlikte insani müdahale kavramına ilişkin objektif kriterler belirlenmiş ve kavrama olan güven arttırılmaya çalışılmıştır.