TÜRK-AMERİKAN İLİŞKİLERİNİN MÜTTEFİKLİK VE STRATEJİK ORTAKLIK BOYUTLARININ KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: UĞUR BÜYÜKTEPE
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SÜLEYMAN ERKAN
Özet:Türk-Amerikan ilişkileri, tüm Soğuk Savaş dönemi boyunca ?ittifak ilişkisi? olarak tanımlanmıştır. Bu dönemde ortak Sovyet tehdidi algılaması o denli kritik ve hayati boyutlarda olmuştur ki, Türkiye ve ABD, ikili ilişkilerini neredeyse sadece güvenlik ve savunma alanında geliştirmeye gayret etmişlerdir. ?Ortak tehdit?in yerini ?ortak çıkarlar?ın aldığı Soğuk Savaş sonrası dönemde ise Türk-Amerikan ikili ilişkileri, ?ittifak? gibi genellikle sadece askeri alandaki ilişkileri çağrıştıran bir kavram yerine, diğer tüm alanları da kapsayan çok boyutlu bir ilişki türünü ifade eden ?stratejik ortaklık? kavramıyla tanımlanmak istenmiştir. Tartışılır olmakla birlikte, özellikle 90'lı yılların sonlarına doğru Türkiye ile ABD'nin çıkarlarının birçoğunun örtüştüğünün görülmesiyle birlikte, ilişkileri stratejik ortaklık olarak adlandırmak mümkün olmuştur. Hatta 11 Eylül'ün hemen sonrasında bile ortak çıkar ve potansiyel işbirliği alanlarının sayısı artmaya devam etmiştir. Afganistan'da ortaya konan başarılı bir işbirliğinin ardından, Türk-Amerikan stratejik ortaklığı ilk ciddi sınavını ABD'nin Irak'la ilgili revizyonist planlarını ve bunun için Türkiye'ye taleplerini bildirmesiyle yaşamıştır. Ancak TBMM'den ABD'nin istediği yönde bir kararın çıkmaması, ikili ilişkileri derinden sarsmıştır. ABD'ye ekonomik, siyasi ve askeri yönden önemli ölçüde bağımlı olan Türkiye, o güne dek kendi çıkarlarıyla uyuşmasa bile ABD ile birlikte hareket etmeye çalışmışken, 1974 Kıbrıs Harekatından buyana ilk defa ABD ile açık bir şekilde yollarını ayırmış ve risk alarak kendi çıkarları doğrultusunda bağımsız bir politika sergilemiştir. Bu çalışma, Türk-Amerikan ilişkilerinin özellikle Soğuk Savaş ve 11 Eylül sonrası dönemlerini ittifak ve stratejik ortaklık boyutları çerçevesinde incelemeyi amaç edinmiştir. Özellikle 1 Mart 2003'te TBMM'nin ABD'nin isteklerini reddetmesi sonrasında yaşanan krizin, Türk-Amerikan ittifak ve stratejik otaklık ilişkileri üzerindeki önemli etkileri tartışılacaktır.