Düşey Gradyentin ve Çekül Eğrisinin Eğriliğinin Jeodezik ve Jeofızik Yöntemlerle Araştırılması: Sümela Manastırı Çevresi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Harita Mühendisliği, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Tütüncü

Danışman: Nazan Yılmaz

Özet:

Yerçekimi alanının yeryüzündeki dağılımı, jeodezik ve jeofizik uygulamalar açısından büyük önem taşımaktadır. Yerçekimi alanının düşey değişimini ifade eden düşey gravite gradyenti (DGG) ve düşey doğrultu ile yerçekimi etkisinin belirlenmesini sağlayan çekül eğrisi jeoid belirleme, hassas nivelman ve fiziksel jeodezi çalışmalarında temel parametrelerdir. Bu çalışma, DGG ve çekül eğriliğine etki eden kütlelerin jeodezik ve jeofizik yöntemlerle araştırılmasını amaçlamaktadır. Çalışma alanı olarak, Sümela Manastırı ile Meryemana Deresi arasında yaklaşık 1 km uzunluğunda ve 210 m yükseklik farkına sahip dik bir topoğrafya seçilmiştir. İki periyotta eş zamanlı gravite-nivelman ve GNSS ölçüleri gerçekleştirilmiştir. Yersel verilerden gravite indirgemeleri, gerçek DGG, gravite anomalileri, çekül sapma bileşenleri ve çekül eğriliği hesaplanmıştır. Sonuçlar, ICGEM'den elde edilen global yerpotansiyel modellerle karşılaştırılmış ve temel istatistiksel ölçütlerle değerlendirilmiştir. Bulgular, modellerin genel eğilimleri güvenilir biçimde temsil ettiğini; ancak yüksek topoğrafik değişim gösteren alanlarda yerel farkların arttığını göstermiştir. DGG'nin yükseklikle zayıf bir azalma eğilimi sergilediği ve kuadratik modellerin daha iyi uyum sağladığı belirlenmiştir. Çalışma, hassas yükseklik sistemleri ve jeoid belirleme çalışmalarına katkı sunmaktadır.