Triklosan, kloroksilenol, metilizotiazolinon ve boraks antimikrobiyal ajanlarının, gökkuşağı alabalığı (oncorhynchus mykiss) yavrularındaki genotoksik ve histopatolojik etkileri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BALIKÇILIK TEKNOLOJİSİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUNA ÖZCELEP

Danışman: İlhan Altınok

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Triklosan (TRC), kloroksilenol (PCMX) ve metilizotiazolinon (MIT) sabunlarda antimikrobiyal olarak yaygın olarak kullanılan, boraks (BRX) ise yaygın olarak ev temizliğinde kullanılan bir kimyasaldır. Bu kimyasallar sucul ekosisteme atık sularla karışarak sucul organizmaları olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışmada, gökkuşağı alabalığının (Oncorhynchus mykiss) yarı statik koşullar altında 40 gün boyunca TRC, PCMX, MIT ve BRX'e maruz bırakılması sonucunda, genotoksisitesi, gen ekspresyonu ve histopatolojisi üzerindeki kronik etkileri değerlendirilmiştir. Yapılan comet analizlerinin sonucuna göre MIT, TRC ve PCMX'in balıkların eritrositlerinde önemli DNA hasarına neden olduğu tespit edilmiştir. TRC, PCMX, MIT ve BRX'e maruz kalan gökkuşağı alabalıklarının SOD, GPX1, GPX2, GSTA, HSP90BB, HSP90BA, CAT ve HSC70A genlerinin ekspresyon seviyeleri (PCMX'e maruz kalan balıklarda GSTA geninin ekspresyonunun artmaması hariç) istatistiksek olarak önemli düzeyde artış göstermiştir. Bu kimyasallara maruz bırakılan balıkların solungaç, dalak, karaciğer ve böbreklerinde histolojik hasarlar tespit edilmiştir. Çalışmamız gökkuşağı alabalığı üzerinde TRC, PCMX, MIT ve BRX'in kronik toksik etkilerinin yüksek olduğunu göstermektedir. Bu nedenle sucul ortamı koruma adına bu kimyasalları temizlik amacıyla kullanırken daha dikkatli olunması önerilmektedir.