Metiyokarb ve Endosülfan Aktif Maddelerini İçeren Pestisitlerin Gökkuşağı Alabalıkları (Oncorhynchus mykiss) Üzerine Akut Toksik Etkilerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkçılık Teknolojisi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Erol ÇAPKIN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MUHAMMET BORAN
Özet:ÖZET Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesinde yaygın olarak kullanılan metiyokarb ve endosülfan aktif maddesi içeren insektisitlerin, farklı özellikteki sularda gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) yavruları üzerine akut toksik etkileri araştırılmıştır. Toksik testlerde metiyokarb konsantrasyonu 1.25-7.5 mg L"1, endosülfan konsantrasyonu 1.3-29.0 ug L"1 arasında değişen test çözeltileri kullanılmıştır. Metiyokarbın testlerde kullanılan gökkuşağı alabalıklarının (3.25±0.79 g) 24, 48, 72 ve 96 saat sonunda % 50'sini (LC50) öldürdüp konsantrasyonlar sırasıyla 5.43±0.19, 5.04±0.18, 4.95±0.19 ve 4.82±0.21 mg L"1 olarak saptanmıştır. Ortalama ağırlıkları 10.61Ü.69 g olan gökkuşağı alabalıklarının kullanıldığı testlerde ise endosülfanın, bu balıkların 24, 48, 72 ve 96 saat sonunda % 50'sini (LC50) öldürdüğü konsantrasyonlar ise 19.78±0.70, 8.89±0.61, 5.28±0.44 ve 1.75±0.17 ^g L^olarak tespit edilmiştir. Metiyokarb konsantrasyonu >6.25 mg L"1 ve endosülfan konsantrasyonu >26.3 ug L"1 olan test çözeltilerinde tutulan gökkuşağı alabalıklarının 4 saat süre sonunda ölmeye başladıkları belirlenmiştir. Balık büyüklüğü ve su sıcaklığının balıkların hayatta kalma oranlarım önemi derecede etkilediği saptanmıştır. Farklı alkalinite ve pH'ya sahip sular kullanılarak yapılan testlerde, alkalinite ve pH'daki değişimin balıkların hayatta kalma oranlarım etkilediği ancak bu parametreler ile hayatta kalma oranlan arasında doğrusal bir ilişki olmadığı saptanmıştır. Test sularının sertlik derecesinin farklı olmasının metiyokarb ve endosülfanın gökkuşağı alabalıkları üzerine olan toksisitelerini etkilemediği belirlenmiştir. Metiyokarb ve endosülfanın histolojik olarak gökkuşağı alabalıklarının solungaç lamellerinde ödem oluşumuna, lamellerden epitelyumların kopmasma, lamellerin birleşmesine, epitelyum hücrelerde şişmeye ve stoplazmik granularitenin artmasına neden olduğu saptanmıştır. Ayrıca balıkların karaciğer dalak ve böbreklerindeki damarlarda ezonofilik maddeler birikmiş ve bu organlar ile beyinciğin bazı kısmüannda nekrozlar olduğu, dermis tabakasının kastan ayrıldığı tespit edilmiştir. Endosülfana maruz kalan gökkuşağı alabalıklarının melanomakrofaj sentolarının büyüyerek böbrek ve dalağın her tarafına yayıldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Metiyokarb, Endosülfan, Gökkuşağı Alabalığı, Akut Toksik Test, Histoloji