Diyabet tedavisine yönelik yeni antidiyabetik ajanların moleküler modelleme yöntemleri ile geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜLEYMAN KAYA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gizem Tatar Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Diyabet mellitüs gün geçtikçe artan hasta sayısı ve yüksek morbidite nedeniyle dünya çapında en önemli sağlık sorunlarından biri olarak kabul edilen kronik bir hastalıktır. Tip 2 diyabet mellitüs (T2DM), diyabetin en sık görülen türüdür ve tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. T2DM'nin klinik tedavisinde, piyasada çeşitli antidiyabetik ilaçlar bulunmaktadır ancak bu ilaçların çoğu ishal, böbrek yetmezliği, kas-iskelet ağrısı, genişlemiş idrar ve idrar sistem enfeksiyonları gibi birçok yan etkilere neden olmaktadır. Bu nedenle, oral olarak kullanılabilen, güvenilir, gelişmiş etkinliğe sahip ve yan etkileri düşürülmüş yeni antidiyabetik ilaçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda bu tez çalışmasında, diyabet tedavisinde kullanılan oral antidiyabetik ilaçlar için önemli bir hedef olan peroksizom proliferatör aktive edici reseptör gama (PPAR-γ) ve alfa-glukosidaz (α-glukosidaz) enzimlerine yönelik mevcut ilaç moleküllerinden daha etkin, özgül ve yan etkisi düşük yeni antidiyabetik ajanların moleküler modelleme yöntemleri ile geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, yeni tasarlanan 159 adet bileşik ile PPAR-γ ve α-glukosidaz enzimlerine yönelik enzim-ligand etkileşim mekanizmaları moleküler kenetlenme (docking) yöntemi ile incelenmiştir. Ayrıca, tasarlanan bu bileşiklerin vücuttaki Absorpsiyon, Dağılım, Metabolizma, Eliminasyon (ADME) özellikleri gibi ilaç metabolizmasını etkileyen temel parametreleri farmakokinetik açıdan uygunlukları in silico analizlerle değerlendirilmiştir. Yapılan bu çalışmalar sonucunda, PPAR-γ ve α-glukosidaz enzimleri ile yüksek bağlanma ilgisine (afinitesine) ve uygun ADME özelliklerine sahip bileşikler sentez ve in vitro çalışmalara yönlendirilmiştir. Bu çalışma sayesinde, T2DM tedavisinde önemli rol oynayan PPAR-γ ve α-glukosidaz enzimlerine yönelik in silico farmakokinetik ve farmakodinamik analizler ile zaman ve maliyet açısından daha avantajlı bir şekilde incelenerek, diyabet tedavisinde hedefe yönelik yeni antidiyabetik ajanların geliştirilmesine katkı sağlanacaktır. Anahtar Sözcükler: Alfa-glukosidaz, antidiyabetik, diyabet, moleküller kenetlenme, peroksizom proliferatör aktive edici reseptör gama, tip 2 diyabet mellitüs