BASINÇ YARALARININ İYİLEŞMESİNDE LOKAL PROPOLİS UYGULAMASININ ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇİĞDEM KURALAY

Danışman: Nesrin Nural

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, basınç yaralarının iyileşmesinde lokal propolis uygulamasının etkisini değerlendirmek amacıyla randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini, Ordu il merkezinde bulunan Sağlık Bakanlığı Ordu Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Palyatif Bakım ve Yoğun Bakım servislerinde yatarak tedavi gören hastalar oluşturmuştur. Örneklem, G*Power analizi ile belirlenmiş ve her grupta 31 hasta olmak üzere toplam 62 hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Hastalar basit randomizasyon yöntemiyle propolis ve kontrol grubu olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Propolis grubuna, %30 saf Anadolu propolisi içeren sprey formundaki ürün, yara bölgesine 21 gün boyunca günde bir kez uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise hastane protokolü doğrultusunda standart yara bakımı uygulanmıştır. Yara iyileşmesi; yara yüzey alanı, eksüda miktarı, doku tipi, yara evresi, Basınç Ülseri İyileşme Değerlendirme Ölçeği (PUSH: Pressure Ulcer Scale for Healing) toplam skoru ve ağrı düzeyleri Görsel Analog Skala (VAS: Visual Analog Scale) veya Yüz Ağrı Skalası (YAS) gibi değişkenlerle değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde; normallik varsayımı Kolmogorov-Smirnov testi ile test edilmiştir. Grup içi zamanla değişimler Friedman ve Wilcoxon testleri ile; grup karşılaştırmaları ise Mann-Whitney U ve t-testi ile yapılmıştır. Kategorik değişkenler Ki-kare veya Fisher testleri ile, çoklu doğrusal regresyon analizi ise PUSH değişim puanını etkileyen faktörleri belirlemek için kullanılmıştır. Ek olarak Cohen's d ve etki büyüklüğü (r) hesaplamaları yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, propolis grubunda 21 gün sonunda yara yüzey alanı, doku tipi, eksüda miktarı, yara evresi, PUSH toplam skoru ve ağrı düzeylerinde anlamlı iyileşmeler gözlenmiştir (p<0.05). Bu grupta yara evresi düşerken, kontrol grubunda stabil seyretmiş ya da kötüleşmiştir. Ayrıca, foley kateter kullanımı ve total protein düzeyinin PUSH değişim puanını etkileyen anlamlı faktörler olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Sonuç olarak, lokal propolis uygulamasının basınç yaralarının iyileşmesinde etkili olduğu; yara dokusu parametrelerini ve hasta konforunu olumlu yönde etkilediği, son dönem literatür bulgularıyla da desteklenmiştir. Bu nedenle, propolisin tamamlayıcı bir tedavi yaklaşımı olarak rutin klinik uygulamalarda kullanılması önerilmektedir.