Kılavuz kaptanlı gemi kazalarının analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: REFİK CANIMOĞLU
Danışman: Umut Yıldırım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kılavuz kaptanlık, denizyolu taşımacılığında seyir emniyetini sağlamada önemli bir rol oynamaktadır. Kılavuz kaptanlar yerel su yolları, akıntılar ve hava koşulları hakkında derinlemesine bilgiye sahiptir ve gemileri karmaşık su yollarında emniyetli bir şekilde yönlendirirler. Ancak, kılavuzluk sularında deniz kazaları halen yaşanmakta ve çevre kirliliği, can kayıpları ve maddi kayıplar dahil olmak üzere ciddi çevresel, ekonomik ve operasyonel hasara yol açabilmektedir. Bu nedenle, kılavuzluk operasyonlarında sürekli iyileştirmeler yapılması bu riskleri en aza indirmek için hayati önem taşımaktadır. Bu çalışmada, HFACS metodolojisi ve ARM'de Apriori algoritmasının birlikte kullanılmasıyla, kılavuz kaptanlarla seyir yapan gemilerde karaya oturma, çatışma ve çatma kazalarının oluşumuna sebebiyet veren faktörler ve gemi özellikleri incelenmiş ve faktörler arasında güçlü birliktelik kuralları elde edilmiştir. Çalışmamızın bulguları, çatışma kazalarında en yüksek frekans değerine sahip kök sebeplerin sırasıyla gemiler arası iletişim eksikliği, doğru manevrayı öngörememek ve durumsal farkındalık eksikliği olduğunu ortaya koymaktadır. Çatma kazalarının sonuçları incelendiğinde kılavuz kaptan-gemi iletişim sorunları, manevra planlama hataları ve doğru manevrayı öngörememek faktörlerinin kaza oluşumlarında en yüksek frekans değerine sahip olduğu görülmektedir. Karaya oturma kazalarında kılavuz kaptan-gemi iletişim sorunları, durumsal farkındalık eksikliği ve uygunsuz sefer planı kaza sebepleri arasında en sık görülen kaza faktörleridir. HFACS yöntemiyle elde edilen sonuçlar ARM yöntemiyle değerlendirilmiş ve her kaza tipi için kaza faktörleri arasındaki önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Elde edilen kurallar literatürle karşılaştırılmış ve kaza riskinin minimuma indirilmesi amacıyla alınabilecek tedbirler hakkında öneriler sunulmuştur.