İşletme Doğal Çevre İlişkilerinin Mali Tablolar Aracılığıyla Raporlanması ve Denetimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Uğur KAYA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YUSUF SÜRMEN
Özet:02. Özet Dünyada özellikle sanayileşme süreciyle artan çevre sorunları, makro bazda ülkeleri, mikro bazda da işletmeleri yakından ilgilendirmeye başlamış ve taraflar sözkonusu sorunlara çözüm üretme gayretine girmişlerdir. Bu bağlamda bir çok uluslararası kuruluş, hazırladıkları bildiriler, raporlar ve yönetmeliklerle, diğer taraftan işletmeler de yayımladıkları çevre politikaları ve raporlarıyla çalışmalara destek olmuşlardır. Sözkonusu çalışmalar, toplumlarda yaşanan çevre bilincinin gelişmesi ve çıkar gruplarının taleplerindeki değişime paralel seyir izlemiştir. Toplumlarda yaşanan bu değişim işletmelerin çevre politikalarının bulundukları pazarda rekabet aracı haline dönüşmesine neden olmuştur. Bunun sonucunda da işletmelerin doğal çevreye yönelik çalışmaları hakkında çıkar gruplarının bilgilendirilmeleri zorunluluğu doğmuştur. Özellikle işletmelerin raporlamada kullanacakları verilerin oluşturulması, niceliksel verilerin kayıtlara yansıtılması, niteliksel verilerin raporlanması gibi sorunları aşmak için çevre muhasebesi kavramı gündeme gelmiştir. Sözkonusu muhasebe yeni bir muhasebe türü olmaktan ziyade hem genel hem de maliyet muhasebesinde çevresel unsurların hesaba katılmasını amaçlayan, bu yolla mevcut muhasebe türlerinin fonksiyonlarını genişleten bir anlayıştır. Dünyada da hızla kabul gören bu anlayışla, ilk olarak üretilen mamullerin maliyetinin hesaplamasında, üretim sırasında oluşan atıkların, gazların dışsal maliyetinin de dikkate alınması öngörülmüş, ancak bu yolla tam maliyetleme sağlanabileceği vurgulanmıştır. İkinci olarak, maliyetlerin mamullere yüklenmesinde örneğin Faaliyet Tabanlı Maliyetleme gibi daha hassas yöntemlerin kullanılması gerektiği savunulmuştur. Üçüncü olarak da dönemsonunda özellikle işletmelerin karşılaştıkları çevre riskinin "karşılık" ayırmak suretiyle kayıtlara alınması öngörülmüştür. Sözkonusu anlayışın bir uzantısı olarak yukarıda sayılan niceliksel bilgilerin yanı sıra niteliksel bilgilerin de raporlanması ve denetimi gündeme gelmiştir. IXSözkonusu bilgilerin raporlanması amacıyla, uluslararası nitelikte çeşitli kuruluşlar tarafından iki yaklaşım geliştirilmiştir. Yaklaşımlardan birisi yıllık raporların genişletilerek çevresel unsurların rapor kapsamına dahil edilmesi, ikincisi ise yıllık raporlardan ayrı, bağımsız bir çevre raporu hazırlanmasını şeklindedir. Günümüzde daha çok ikinci yaklaşımın kullanıldığı görülmektedir. Raporlamadan sonra denetim de yeni bir boyut kazanmış ve geleneksel fonksiyonlarını genişletmek zorunda kalmıştır. Bunun sonucunda muhasebeciler de denetim konusundaki bilgi ve tecrübelerini genişletme sürecine girmişlerdir. Dünyadaki sözkonusu gelişmelere paralel olarak konunun Türkiye açısından değerlemesini yapmak amacıyla TS-EN ISO 14001 belgesi almış Türk işletmeleri üzerinde yapılan bir anket çalışmasında; çevreye duyarlı olma bağlamında önemli mesafe alındığı, ancak çevre muhasebesi ve raporlama konusunda yapılaması gereken çok şey olduğu tespit edilmiştir.