V.V. Velyaminov-Zernov'un "Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar" eserine göre Kırım tarihi (1515 I. Mehmed Giray Han ve 1666 IV. Mehmed Giray Han dönemi arası)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF KELEŞ

Danışman: Derya Derin Paşaoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kırım Hanlığı, diplomatik, siyasî, ekonomik, kültürel açıdan araştırılmaya değer resmî belgelerden oluşan zengin bir külliyat bırakmıştır. Velyaminov-Zernov'un derlediği, Kırım Hanlığı'nın Rus Çarlığı, Leh Krallığı ve Prusya Krallığı ile gerçekleştirdiği diplomatik faaliyetlerini içeren yarlıklar kronolojik olarak değerlendirilmiştir. Bilindiği üzere Kırım Hanlığı, Altın Orda Hanlığı'nın dil ve devlet geleneğine bağlı kalmıştır. Altın Orda Hanlığı'nın bakiyesi olan Kırım Hanlığı'nın idarî yapısı Moğol İmparatoru Cengiz Han yasalarından beslenmektedir. 1475'te Kırım Hanlığı'nın Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altına girmesi Kırım Hanlığı'nın iç yapısını, ekonomisini, diplomatik faaliyetlerini, sosyal ve kültürel yapısını etkilemiştir. Jeopolitik konumu nedeniyle komşu devletlerle siyasi ve ekonomik ilişkiler kuran Kırım Hanlığı, güçlü olduğu dönemlerde bölgesindeki siyasi dengeleri şekillendirmiştir. Ayrıca Kırım Hanlığı, diplomatik yazışmalarında da Osmanlı Devleti'nin etkisinde kalmıştır. Söz konusu etkileşim Velyaminov-Zernov'un Rus Çarlığı, Leh Krallığı ve Prusya Krallığı'na gönderdiği yarlıklarda ilerleyen dönemlerde açıkça görülmektedir. Çalışmanın Türk Tarihi ve Kırım Tarihi araştırmalarına olduğu kadar dil-kültür ve sosyo-ekonomik tarihine ışık tutması hedeflenmektedir. Çalışmada, mevcut Kırım tarihi kaynakları ile Velyaminov-Zernov'un eseri karşılaştırılarak ilgili dönem arası (1515-1666) detaylı şekilde değerlendirilmiştir. Söz konusu çalışmanın Kırım Hanlığı tarihine katkı sağlaması umulmaktadır.