Mimarlık ve anlatı arakesitinde düzey değişim aracı olarak metalepsis: Mekân Feşmekân kitabı için bir okuma denemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASUDE BALİ
Danışman: Serap Durmuş Öztürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mimarlık düşüncesinde, anlatı ve mimarlık arasındaki muhtelif ilişkileri konu edinen bu tez, mekânın metinsel temsiline odaklanır. Retorik kökenli bir kavram olan ancak, anlatıbilim bağlamında ilk kez Genette'in ileri sürdüğü metalepsis, çalışmanın yöntemini kuran aracı bir model olarak gündeme getirilmektedir. Düzey geçişi ya da ihlali olarak tanımlanabilen bu kavramın araçsallaşması, makro ölçekte mimarlık ve anlatı, mikro ölçekte mekân ve metin arasındaki 'düzey' değişimine/geçişine imkân tanır. Metalepsisin, retorik (yatay yönlü ihlal) ve ontolojik (düşey yönlü ihlal) boyutlarını temel alarak geliştirilen 'Metaleptik Okuma Tekniği', çalışma bağlamında beliren 'Anlatısal verinin mekânı düşünme/üretme/tamir etme/yıkma/yeniden inşa etme süreçlerine ilişkin sunacağı mevcut/olası potansiyeller/kavramlar nelerdir?' araştırma sorusu için olası cevaplarını, Georges Perec'in 'mekân kullanma kılavuzu' olarak kaleme aldığı Mekân Feşmekân kitabı üzerinden aramaktadır. Bir yeniden okuma çalışması olarak ifade edilebilecek olan bu tez, metindeki örtük mekân bilgisini kavramlar ile mimarlığa aktarır. 'Yapılan Çalışmalar 1' bölümünde mimarlık, anlatı ve temsilin ilişkileri tartışmaya açıldıktan sonra 'Yapılan Çalışmalar 2' bölümünde Mekân Feşmekân kitabının 'Sayfa, Yatak, Oda, Daire, Apartman, Sokak, Mahalle, Şehir, Sayfiye, Ülke, Dünya, Mekân' şeklinde sıralan bölümleri yeniden okunarak, metaleptik planlar, ontolojik kesitler ve metaleptik okuma kılavuzları üretilmiştir. Yazar ve okuyucunun iş birliği ile gerçekleşen bu sürecin sonunda, 'Bulgular ve İrdeleme' bölümü mekânı retorik ve ontolojik olmak üzere iki düzeyde değerlendirir. Son olarak, 'Sonuçlar ve Öneriler' bölümü ile çalışma nihai haline getirilmiştir. Nitekim bu tez, mimarlığın yazma, okuma, yorumlama, anlamlandırma gibi örtük yönlerini/edimlerini gündeme getirerek, mimarlığı disiplinler arası bir boyutta tartışmayı arzulayan bir dışavurum olarak, literatüre katkı sağlamayı hedeflemiştir.