Trabzon İlinde Yaşayan 18 Yaş ve Üstü Bireylerde Diabetes Mellitus Prevalansı ve Risk Faktörlerinin Belirlenmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEMA ERKAYIRAN

Danışman: Murat Topbaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı Trabzon ilinde yaşayan 18 yaş ve üzeri bireylerde diabetes mellitus (DM) prevalansını ve DM ile ilişkili risk faktörlerini belirlemektir. Gereç ve yöntem: Kesitsel tipteki bu saha araştırması Trabzon ilinin 18 ilçesinde yürütülmüştür. Çalışmaya 5547 birey dahil edilmiştir. Veriler yüz yüze anket, antropometrik ölçümler, kan basıncı ölçümü, biyoelektriksel impedans analizi ve biyokimyasal değerlendirmelerle toplanmıştır. DM varlığı bilinen doktor tanısı ile açlık kan glukozu, HbA1c ve OGTT ölçütlerinin birlikte değerlendirilmesiyle tanımlanmıştır. Kategorik değişkenler ki-kare testiyle, sürekli değişkenler uygun durumda Mann-Whitney U testiyle karşılaştırılmış; ilişkili faktörler çok değişkenli lojistik regresyon ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 47,0 ± 16,7 yıl olup %61,9'u kadındır. Bilinen DM prevalansı %11,5, toplam DM prevalansı %15,3 olarak bulunmuştur. DM olmayan bireyler içinde prediyabet sıklığı %44,3'tür. OGTT ile saptanan ek olgular ile total DM sayısı 849'ye yükselmiş ve glisemik dağılım normal: 2.619 (%47,2), prediyabet: 2.079 (%37,5) ve DM: 849 (%15,3) şeklinde saptanmıştır. Çok değişkenli analizlerde ileri yaş, erkek cinsiyet, düşük eğitim düzeyi, obezite, abdominal obezite, yüksek trigliserit düzeyi, hipertansiyon ve ailede diyabet öyküsü diyabet ile bağımsız olarak ilişkili bulunmuştur. Pre-DM ile ise başlıca ileri yaş, obezite, abdominal obezite ve yüksek trigliserit düzeyi ilişkili saptanmıştır; fiziksel aktivite düzeyi ise diyabet veya prediyabet ile bağımsız bir ilişki göstermemiştir. Sonuç: Trabzon erişkin popülasyonunda DM ve prediyabet prevelansı yüksek düzeydedir. Bulgular, toplum temelli tarama programlarının, aile öyküsü bulunan ve metabolik risk profili yüksek bireylerin erken saptanmasının, sigara bırakma hizmetlerinin ve yaşam tarzı müdahalelerinin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Anahtar kelimeler: Diabetes mellitus, prediyabet, prevalans, risk faktörleri, Trabzon, halk sağlığı.