Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, --, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Berat Harman
Danışman: Zehra Abdioğlu
Özet:
Bu çalışma Türkiye için hane ve birey bazında bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) kullanımını etkileyen olası demografik ve sosyo-ekonomik faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, 6 yıllık (2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021) bir mikro veri setiyle çalışılarak zengin bir bilgi seti kapsamında BİT kullanımı incelenmiştir. Hanehalkı BİT Kullanım Anketlerinde aynı haneleri veya bireyleri sürekli olarak izlemek mümkün değildir. Bu nedenle tekrarlı kesit verilerinden küme oluşturarak ekonomik ilişkileri bireysel gözlemlerden ziyade grup (kohort) ortalamalarına göre incelemeyi öneren Deaton (1985)'un yaklaşımı takip edilerek yapay panel veri seti oluşturulmuştur. Gruplar hem doğum yılına hem de doğum yılı ve bölgeye göre 2 şekilde oluşturulmuştur. BİT kullanımı; internet, bilgisayar, cep telefonu ve akıllı TV kullanımı olmak üzere 4 kategoride ele alınmıştır. Yapay panel veri seti ile her bir BİT kategorisi için sabit etkiler modeli tahmin edilmiştir. Sabit etkiler modeli bulguları özellikle hane gelirinin BİT kullanımı üzerinde pozitif bir etkisinin bulunduğunu göstermiştir. Bulgulara göre bilgisayar kullanımı açısından erkekler kadınlara göre dezavantajlı konumda iken akıllı TV kullanımı açısından kadınlar erkeklere göre daha dezavantajlı konumdadır. Bunun yanı sıra hane büyüklüğü internet ve cep telefonu kullanımı üzerinde pozitif, bilgisayar ve akıllı TV kullanımı üzerinde ise negatif bir etkiye sahiptir. Ulaşılan bulgular eğitim seviyesi arttıkça bilgisayar ve internet kullanımının artacağını göstermiştir. Çalışmada profesyonellerin nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlara göre daha fazla internet kullandığı bulunmuştur. Araştırmanın sonuçları profesyonellerin ve teknisyenlerin nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlara göre daha fazla bilgisayar kullandığını ortaya koymuştur. Ek olarak sonuçlara göre işverenlerin bilgisayar kullanım oranları ücretli çalışanlardan daha yüksek iken, ücretli çalışanlar bilgisayar kullanımı açısından kendi hesabına çalışanlardan ve ücretsiz aile işçilerinden daha avantajlıdır. Bununla birlikte akıllı TV kullanımı açısından işverenlerin yüksek gelir düzeyleri dolayısıyla ücretli çalışanlara göre daha istekli olduklarını çalışmanın bulguları göstermiştir. İnternet ve bilgisayar kullanımı açısından hasta veya engelli olması dolayısıyla çalışamayanlar ile emeklilerin daha dezavantajlı durumda olduğu gözlenmiştir. Son olarak çalışmanın bulguları bilişim teknolojileri sayısındaki artışın hane internet kullanımını arttırdığını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Yapay Panel Veri, Sabit Etkiler, Sosyo-Ekonomik Faktörler