Fırat Nehri Boyunca Yayılış Gösteren Fırat Kavağı (Populus euphratica Olivier) Populasyonunun Bazı Morfolojik Karakterleri Üzerine Bir Araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN KARATAY
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ALİ ÖMER ÜÇLER
Özet:ÖZET Bu çalışmada Şanlıurfa iline bağlı Birecik ilçesi ve çevresinde bulunan bölgedeki Fırat nehri boyunda yayılış gösteren Fırat kavağı populasyonu içinden Fırat kavağının (Populus euphratica Olivier) bazı dış morfolojik özellikleri (salkım, kapsül, tohum ve fidan) 'nin belirlenmesi amacıyla 16 adet ağaç örneklenmiştir. Örnek ağaçlardan alman tohum salkımlarından bir kısmı ile ölçümler yapılmış, diğer bir kısmından ise fidan elde edilmiştir. Ölçme ve gözlemlerden elde edilen veriler sonucunda bireyler arasında ve populasyona ait ortalama değerler ve önemli görülen bazı karakterler arasında korelasyon ve regresyon ilişkileri istatistiksel bazda tespit edilmiştir. Çalışılan karakterlere ait bulunan sonuçlar özetle, tohum toplanmasından bir hafta sonra yapılan tohum çimlenme yüzdesi (ÇY) tayininde çimlenmeler 7 gün içinde tamamlanmış, en fazla 2. gün çimlenme olmuştur. Çimlenmenin ilk 3 gününde toplam çimlenmenin % 96'sı gerçekleşmiştir. Salkım özelliklerinden salkım boyu (SB) ve salkımdaki kapsül sayısı (SKS) ortalamaları, karakterler arasında önemli korelasyon ve regresyon ilişkisi tespit edilmiştir. Tohum kapsülü özellikleri (boyut, ağırlık ve tohum sayısı) ortalama değerleri tespit edilmiştir. Kapsül karakterleri arasında önemli korelasyon ve regresyon ilişkileri hesaplanmıştır. Bir gramdaki tohum sayısı (BGTS) ortalama 6491 adet bulunmuştur. Kapsül bölmecik sayısı (KBS) ortalama 3,06 bulunmuştur. 3 bölmecikli kapsüllere tüm fertlerde rastlanmıştır. 3 kapsül bölmeciğinin bu tür için karakteristik olduğu belirlenmiştir. Fidan özelliklerinden fidan boyu (FB), fidan kök boğazı çapı (FKBÇ), fidan yaprak sayısı (FYS) ve yaprak boyutları bakımından fertler arasında önemli farklar ortaya çıkmıştır. Ortalama FB=36,81 cm., FKBÇ=2,674 mm. bulunmuştur. Türün ıslahı düşünüldüğünde FB bakımından en boylu fidanların ait olduğu fertlerin seçilmesi halinde ortalama FB'na göre % 23,33 ve FKBÇ'na göre % 15,93 bir kazanç sağlanabilir. Ayrıca FB, FKBÇ ve yaprak boyutları, kapsül büyüklüğü, BGTS dolayısıyla tohum büyüklüğü arasında pozitif ilişki bulunmuştur. Tohum ekiminde boylu kapsüllerdeki tohumların kullanılmasıyla genel olarak daha boylu fidan elde edilebileceği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Fırat Kavağı, Morfolojik Özellikler, Çimlenme Yüzdesi, Salkım, Kapsül, Tohum, Fidan, Yaprak.