Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanısı Olan Çocukların Duygu Tanıma Becerisinin Serum Sitokin Düzeyleri ile İlişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Tıp Fakültesi, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVİL AYDOĞDU
Danışman: Bahadır Turan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda görülebilen duygu tanıma güçlükleri ve sosyal cevaplılıkta bozulma hastalığın gidişatını olumsuz etkileyerek birçok alanda işlev kaybına yol açabilmektedir. Bu çalışmada DEHB tanılı 6-12 yaş arasındaki çocuklarda serum sitokin düzeyleri ile duygu tanıma ve sosyal cevaplılık arasındaki ilişki incelenerek duygu tanıma güçlükleri ve sosyal bozulma ile ilişkili olabilecek biyolojik süreçleri belirlemeye katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma Eylül 2022- Mayıs 2023 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalında gerçekleştirilmiştir. Klinik değerlendirme, DSM-5 tanı ölçütleri ve Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-Türkçe Uyarlaması (ÇDŞG-ŞY-T) yarı yapılandırılmış görüşmesine göre DEHB tanısı konulan çocuklardan çalışmayı kabul eden, uygunluk ölçütlerini karşılayan 48 kişi olgu grubu olarak; bu hastalarla cinsiyet, yaş açısından eşleşmiş 40 kişi ise kontrol grubu olarak çalışmaya dâhil edilmiştir. Katılımcıların duygu tanıma becerilerinin değerlendirilmesi için Sözel Olmayan İfadelerin Tanısal Analizi-2 (DANVA2) testinin çocuk yüz, erişkin yüz ve erişkin postür alt testleri; sosyal cevaplılıklarının değerlendirilmesi için Sosyal Cevaplılık Ölçeği (SCÖ); DEHB belirti şiddetinin değerlendirilmesi için Turgay Yıkıcı Davranış Bozuklukları Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (YDB-TDÖ) uygulanmıştır. Olgu ve kontrol grubundaki katılımcıların serum IL (İnterlökin)-1Beta, IL-6, IL-8, IL-17 düzeyleri ticari ELİSA kitleri ile ölçülmüştür. Bulgular: Tüm katılımcıların %81.8'i (n=72) erkek, %18.2'si (n=16) kızlardan oluşmakta olup yaş ortalaması 8.67±1.7 olarak hesaplanmıştır. Olgu ve kontrol grubu arasında yaş ve cinsiyet açısından anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında olgu grubunun SCÖ toplam puanı anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p< .001). Olgu grubu, çocuk yüzü (p= .001), yetişkin yüzü (p= .04) ve yetişkin postürü (p= .01) alt testlerini içeren DANVA2 testinde kontrol grubuna göre daha kötü performans göstermiştir. Olgu grubu komorbiditelerine göre gruplanarak DANVA2 toplam test puanı açısından karşılaştırıldığında karşıt olma karşı gelme bozukluğu eşlik eden DEHB grubu, pür DEHB grubuna göre anlamlı olarak daha düşük puan almıştır (p< .001). Olgu grubu mutlu (p= .001) ve korkulu (p= .047) duygu ifadelerini tanımada kontrol grubuna göre daha düşük performans göstermiştir. DEHB belirti şiddeti ile SCÖ toplam puanı pozitif korelasyon göstermiştir (r=0.495, p< .001). Olgu grubunun serum IL-6 düzeyleri kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p= .008). Olgu grubunda sosyal cevaplılığın yordayıcılarını belirlemede DEHB belirti şiddeti ve serum IL-6 düzeylerini içeren regresyon modeli anlamlı bulunmuştur (p< .001). Bu modele göre, serum IL-6 düzeylerinin DEHB'li çocuklarda sosyal cevaplılığı yordamada anlamlı bir değişken olduğu tespit edilmiştir (β=-0.044, p= .04). Sonuç: DEHB tanılı bazı çocuklarda duygu tanıma güçlüklerinin ve sosyal cevaplılıkta bozulmanın sağlıklı kontrollere göre yüksek olması; ayrıca serum IL-6 düzeyinin sosyal cevaplılığı yordamada anlamlı bir değişken olması, bu bozulmanın altında yatan potansiyel biyolojik süreçler hakkında yeni fikirler vermesi açısından dikkat çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, sosyal biliş, duygu tanıma, sitokin