FISTIKÇAMINDA (Pinus pinea L.) KOZALAK VERİMLİLİĞİNİN MODELLENEREK ORMAN AMENAJMAN PLANLARINA ENTEGRASYONU VE ÖRNEK PLANLAMA BİRİMİNDE UYGULANMASI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK SARI
Danışman: Derya Mumcu Küçüker
Özet:Akdeniz bölgesinin en karakteristik elemanlarından biri olan ve ülkemizde yaklaşık 200.000 ha'lık bir alanda yayılış gösteren fıstıkçamı (Pinus pinea L.), kozalaklarından elde edilen ve ticari değeri çok yüksek olan iç fıstığı sayesinde en önemli odun dışı orman ürünlerinden biridir. Bu üründen sürdürülebilir faydalanma, ürün verimlilik modellerinin meşcere, topografya ve iklim gibi çeşitli parametreler aracılığıyla geliştirilerek amenajman planlarına entegrasyonu ile mümkündür. Bu tez kapsamında, fıstıkçamı kozalağının verimlilik modelinin elde edilmesi amacıyla Çanakkale, Balıkesir ve İzmir Orman Bölge Müdürlüğü sınırlarında, ağaçlandırma yoluyla tesis edilmiş bulunan fıstıkçamı meşcerelerinin bulunduğu 10 Orman İşletme Şefliği (OİŞ)'nde 36 adet örnek alan seçilmiştir. Her örnek alanda bulunan 6 ağaçtaki olgun kozalakların 3 yıl boyunca envanteri yapılmıştır. Doğrusal olmayan karışık modelleme (NLME) yöntemi ve birinci dereceden otoregresif modelleme AR(1) kullanılarak hektardaki yıllık kozalak miktarını tahmin eden kozalak verimlilik modeli geliştirilmiştir. Örnek planlama birimi olarak seçilen Karabiga OİŞ'de, matematiksel optimizasyon tekniklerinden biri olan doğrusal programlama yöntemi ile her bir meşcereden elde edilecek odun ve fıstıkçamı kozalağı miktarı ile bunlardan elde edilen ekonomik getirilerinin en iyilenmesini amaçlayan çok sayıda farklı amaç ve kısıtlardan oluşan planlama senaryoları ve orman dinamiğinin 100 yıllık bir periyottaki değişimi duyarlılık analizleriyle birlikte incelenmiştir. Ayrıca belirlenen planlama horizonu boyunca küresel ısınma senaryolarına bağlı olarak kozalak verimliliğindeki değişim de analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular ilgili planlama biriminde kozalak üretiminden elde edilen NBD'lerin odundan elde edilenlere kıyasla önemli oranda yüksek olduğunu göstermektedir. Bunun yanında, ağaçlandırılan fıstıkçamı alanlarında başlangıç ağaç sayısı, aralama müdahaleleri yaşları ve oranları kozalak verimliliğini önemli oranda etkilemektedir. Yapılan bu çalışma ile fıstıkçamı kozalağının amenajman planlarına entegrasyonu sağlanarak planlama yaklaşımına özgün bir katkı sağlanması hedeflenmiştir.