Trabzon İli Lise Öğrencilerinde Tütün Ürünleri ve Alkol Kullanım Prevalansı ve Etkileyen Faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED ENES VURAL
Danışman: Serdar Karakullukçu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmanın amacı Trabzon ilinde okuyan lise öğrencilerinin tütün ürünleri ve alkol kullanım prevalanslarını ve etkileyen faktörleri değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel araştırmada örneklem, beklenen tütün ürünleri kullanım prevalansı %25, sapma %2,5 ve güven düzeyi %95 alınarak 1121 kişi olarak hesaplanmış, %25 fire payı ile 1401 kişiye ulaşılması planlanmıştır. Trabzon ilindeki ilçeler sosyoekonomik gelişmişlik düzeyine göre ve ilçelerdeki liseler türüne göre gruplandırılarak içlerinden rastgele seçim yapılmıştır. Veli ve öğrenci onamları alınarak gözlem altında anket uygulanmıştır. İstatistiksel analizler Ki-Kare testi, Mann Whitney U testi ve hiyerarşik binary lojistik regresyon ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 1568 öğrencide tütün ürünleri kullanım prevalansı %11,9, kullanma eğilimi prevalansı %42,5, alkol kullanım prevalansı %8,0, kullanma eğilimi prevalansı %28,9 bulunmuştur. Regresyon analizinde tütün ürünleri kullanımı için; yüksek yaş, erkek cinsiyet, yüksek kişisel gelir, yüksek stres düzeyi, alkol kullanımı, kardeşlerin ve arkadaşların tütün ürünleri kullanımı, ailenin tütün ürünlerine karşı olumlu tutumu ve tütün ürünü kullanma teklifi alma risk faktörleri; bir hobiye sahip olma ve kronik hastalığa sahip olma ise koruyucu faktörler olarak bulunmuştur. Alkol kullanımı için; yüksek yaş, yüksek sosyoekonomik düzey, düşük okul başarısı, tütün ürünleri kullanımı, ebeveynlerin ve arkadaşların alkol kullanımı, sosyal medyada alkol kullanım maruziyeti ve alkol kullanma teklifi alma risk faktörleri; imam hatip lisesinde okumak ise koruyucu faktör olarak bulunmuştur. Sonuç: Trabzon ilindeki liselerde tütün ürünleri ve alkol kullanım prevalansları Türkiye'deki diğer çalışmalara kıyasla düşük olmakla birlikte öğrencilerin büyük çoğunluğunda kullanma eğilimi mevcuttur. Eğilimi olan öğrencilerin gelecekte kullanmaya başlama olasılıkları yüksektir. Adölesan dönemde edinilen alışkanlıkların yetişkinlikteki mortalite ve morbidite açısından önemi düşünülürse, bu dönemde sosyal ve çevresel risk faktörlerine yönelik müdahalelerin halk sağlığı açısından faydalı olacağı görülmektedir.