Elektronik atıklardan metallerin geri kazanımı için yeni reaktif sistemlerinin araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF YILMAZ

Danışman: Hacı Deveci

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Metal içeriği açısından e-atıkların en önemli bileşeni olan ve cevherlerle karşılaştırıldığında yüksek oranda temel ve değerli metalleri içeren atık baskılı devre kartlarından (ABDK) metallerin kazanılması amacıyla bu tez kapsamında yeni reaktif sistemleri araştırılmıştır. Peroksit katkılı metanosülfonik asit (MSA) liçi ile bakırın yüksek verimle (%93,5) kazanılabileceği, MSA ile H2O2 konsantrasyonlarındaki artışın (0,20-1,00 M MSA, 0,00-2,00 M H2O2) bakır kazanımına olumlu etkisi olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte sıcaklık artışının (20-60℃) bakırın liçini olumsuz etkilediği gözlenmiştir. Peroksit katkılı glisin liçinde glisin artışının (1,00-2,00 M) bakır liç verimini olumsuz yönde, H2O2 konsantrasyonu (0,50-4,00 M) ve sıcaklık (20-60℃) artışının ise olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Glisin liçinde, peroksite alternatif olarak Na2S2O5/O2(hava) test edilmiş ve daha iyi sonuçlar (%97,7) elde edilmiştir. Çözeltiden bakır kazanımında her iki liç sistemleri için çözücü yer değiştirme kristalizasyonu (SDC) yöntemi kullanılmıştır. MSA liçi çözeltilerinden aseton ile en yüksek %88,8, peroksit ve Na2S2O5/O2(hava) katkılı glisin liçi çözeltilerinden ise sırasıyla %96,8 ve %99,5 bakır çöktürme verimleri elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ABDK'dan bakırın kazanımı için inorganik asitlere alternatif olarak MSA ve glisin esaslı çevresel açıdan daha uygun, etkin bir hidrometalurjik yöntemin uygulanabileceğini göstermiştir.