V. V. Velyaminov-Zernov'un "Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar" eserine göre Kırım Tarihi (1666 Adil Giray Han ve 1767 Arslan Giray Han dönemi arası)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERMÜŞTEN KARA
Danışman: Derya Derin Paşaoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kırım Hanlığı XV. yüzyıl ortalarından XVIII. yüzyılın sonuna kadar hüküm sürmüş ve ardında diplomatik, siyasi, iktisadi ve kültürel araştırmalara değer zengin bir belge külliyatı bırakmıştır. Kırım Hanlığı'nın 1515-1767 yıllarına ait yarlık ve hatlardan oluşan resmî yazışma külliyatının bir kısmı V. V. Velyaminov-Zernov tarafından yayımlanmıştır. Kırım Hanlığı'nın devlet idare yapısı Altın Orda Hanlığı'nın geleneklerine ve Cengiz Han'ın kanunlarına dayanmaktadır. Kırım Hanlığı, Altın Orda Hanlığı'nın diplomasi ve devlet yönetimi geleneğini sürdürmenin yanı sıra yeni idari kurumlar da tesis etmiştir. 1475 yılında Osmanlı Devleti'nin hâkimiyeti altına giren Kırım Hanlığı'nda idari, iktisadi, sosyal ve kültürel alanda Osmanlı Devleti'nin etkisi başlamıştır. Kırım Hanlığı, diplomatik yarlıklarında Altın Orda Hanlığı'nın kadim diplomasi geleneğiyle Osmanlı Devleti diplomasi teamüllerini birleştirerek kendine özgü bir diplomasi dili ve üslubu oluşturmuştur. Rus Çarlığı, Lehistan Krallığı ve Prusya Krallığı'na gönderilen diplomatik yarlıklarda, Kırım saray merasimleri, elçilerin kabulü, söz konusu devletlerden alınan vergiler ve siyasi gelişmeler hakkında ayrıntılı bilgiler yer almıştır. Kırım Hanlığı'nın diplomatik ilişki kurduğu devletlerle siyasi ilişkileri tarihsel süreç içerisinde değişiklik göstermiş ancak diplomatik yazışma geleneği hanlığın son dönemlerine kadar kısmi değişimler yapılarak devam ettirilmiştir. 1666-1767 yılları arasındaki Kırım Hanlığı diplomatik yazışmalarının birçoğu Rus Çarlığına gönderilen yarlıklardan oluşmaktadır. Rus Çarlığı'nın imparatorluğa geçiş dönemine tekâmül eden bu tarihlerde Kırım Hanlığı Ruslara karşı Osmanlı Devleti politikaları doğrultusunda hareket etmiş ve Osmanlı Devleti'nin kuzey sınırlarını koruyan güç olmuştur. Velyaminov-Zernov'un eserinde geçen 1666-1767 yılları arasındaki Kırım tarihi incelenmiş, ilgili dönemin çağdaş kaynakları ile karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın Kırım siyasi tarih araştırmalarına olduğu kadar dil-kültür ve sosyo-iktisadi alanlarda yapılacak araştırmalara da ışık tutması hedeflenmektedir.